Previous Verse
Next Verse

Shloka 37

अध्याय ८८ — घटोत्कच-दुर्योधनयुद्धवर्णनम्

Ghaṭotkaca–Duryodhana Engagement

अफक्रान्तास्तुमुले सम्प्रमर्दे सुदारुणे भारत मोहनीये । अमूढचेतास्त्वथ चित्रसेनो महागदामापतत्तीं निरीक्ष्य,यमदण्डके समान भयंकर उस गदाको उठी हुई देख समस्त कौरव आपके पुत्रको वहीं छोड़कर गदाके उग्र आघातसे बचनेके लिये चारों ओर भाग गये। भारत! मोहमें डालनेवाले उस अत्यन्त दारुण एवं भयंकर जनसंहारमें उस महागदाको आती देख केवल चित्रसेनका चित्त किंकर्तव्यविमूढ़ नहीं हुआ था

sañjaya uvāca |

afakrāntās tumule sampramarde sudāruṇe bhārata mohanīye |

amūḍhacetas tv atha citraseno mahāgadām āpatattīṃ nirīkṣya ||

संजय म्हणाला—भारतांना मोहात पाडणाऱ्या त्या घोर, तुमुल व अत्यंत दारुण संग्रामात, यमदंडासारखी भयंकर महागदा धावत येताना पाहून सर्व कौरव तुझ्या पुत्राला तिथेच सोडून तिच्या उग्र आघातापासून वाचण्यासाठी चहूकडे पळून गेले. त्या धावत्या महागदेला पाहूनही केवळ चित्रसेनाचे चित्त विमूढ झाले नाही.

अफक्रान्ताःhaving retreated / having fallen back
अफक्रान्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootअव-√क्रम् (अफक्रान्त = अवक्रान्त)
FormMasculine, Nominative, Plural
तुमुलेin the tumultuous
तुमुले:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootतुमुल
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
सम्प्रमर्देin the crushing melee
सम्प्रमर्दे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसम्प्रमर्द
FormMasculine, Locative, Singular
सुदारुणेvery dreadful
सुदारुणे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसुदारुण
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
भारतO Bharata
भारत:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
मोहनीयेbewildering / delusive
मोहनीये:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootमोहनीय
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
अमूढचेताःone whose mind was not bewildered
अमूढचेताः:
Karta
TypeAdjective
Rootअमूढचेतस्
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
चित्रसेनःChitrasena
चित्रसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootचित्रसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
महागदाम्the great mace
महागदाम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहागदा
FormFeminine, Accusative, Singular
आपतन्तीम्rushing/falling upon (coming swiftly)
आपतन्तीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआ-√पत् (आपतन्ती)
FormFeminine, Accusative, Singular
निरीक्ष्यhaving seen / observing
निरीक्ष्य:
TypeVerb
Rootनि-√ईक्ष्
FormAbsolutive (Gerund)

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by address 'bhārata')
K
Kauravas
Y
your son (Dhṛtarāṣṭra’s son; implied)
C
Citrasena
M
mahāgadā (great mace)
Y
Yama (implied via comparison to Yama’s staff)