Shloka 24
Dhṛtarāṣṭra–Sañjaya-saṃvādaḥ; madhyāhna-saṅgrāma-pravṛttiḥ
Dhritarashtra–Sanjaya dialogue and the midday battle escalation
Devanagari script
हतं तमात्मजं दृष्टवा विराट: प्राद्रवद् भयात् । उत्सृज्य समरे द्रोणं व्यात्ताननमिवान्तकम्,अपने पुत्रको मारा गया देख मुँह बाये हुए कालके समान भयंकर द्रोणाचार्यको समरभूमिमें छोड़कर विराट भयके मारे भाग गये
Transliteration
sañjaya uvāca | hataṃ tam ātmajaṃ dṛṣṭvā virāṭaḥ prādravad bhayāt | utsṛjya samare droṇaṃ vyāttānanaṃ ivāntakam |
Translation
आपला पुत्र मारला गेला असे पाहून विराट भयाने पळून गेले; रणात तोंड वासून उभ्या असलेल्या काळासारख्या भयंकर द्रोणाचार्यांना सोडून त्यांनी पलायन केले.
Word by Word
हतम्slain
हतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootहन् (क्त)
FormMasculine, Accusative, Singular
तम्that (him)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
आत्मजम्son
आत्मजम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मज
FormMasculine, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
FormAbsolutive (क्त्वा), Parasmaipada/Atmanepada-neutral
विराटःVirāṭa
विराटः:
Karta
TypeNoun
Rootविराट
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राद्रवत्ran away / fled
प्राद्रवत्:
TypeVerb
Rootद्रु (प्र + आ)
FormImperfect (लङ्), 3, Singular, Parasmaipada
भयात्from fear
भयात्:
Apadana
TypeNoun
Rootभय
FormNeuter, Ablative, Singular
उत्सृज्यhaving abandoned / leaving behind
उत्सृज्य:
TypeVerb
Rootसृज् (उत्)
FormAbsolutive (ल्यप्), Parasmaipada/Atmanepada-neutral
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
द्रोणम्Droṇa
द्रोणम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्रोण
FormMasculine, Accusative, Singular
व्यात्ताननम्with gaping mouth
व्यात्ताननम्:
Karma
TypeAdjective
Rootव्यात्तानन
FormMasculine, Accusative, Singular
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अन्तकम्Death (Yama)
अन्तकम्:
TypeNoun
Rootअन्तक
FormMasculine, Accusative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaV
VirāṭaV
Virāṭa's son (unnamed here)D
Droṇa (Droṇācārya)A
Antaka (Death, personified)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes