Shloka 12
महाव्यूहप्रवर्तनम् / Deployment of the Great Battle Arrays
“महानुभाव! तुम्हारे कार्यकी सिद्धिके लिये अब युद्धमें मुझे अपने जीवनकी रक्षा भी अत्यन्त आवश्यक नहीं जान पड़ती है। मैं तुम्हारे मनोरथकी सिद्धिके लिये देवताओंसहित समस्त भयंकर दैत्योंको भी दग्ध कर सकता हूँ; फिर शत्रुओंकी सेनाकी तो बात ही क्या है? ।। तान् पाण्डवान् योधयिष्यामि राजन् प्रियं च ते सर्वमहं करिष्ये । श्रुत्वैव चैतद् वचनं तदानीं दुर्योधन: प्रीतमना बभूव,“राजन! मैं उन पाण्डवोंसे भी युद्ध करूँगा और तुम्हारा सम्पूर्ण प्रिय कार्य सिद्ध करूँगा।' उस समय भीष्मजीकी यह बात सुनते ही दुर्योधनका मन प्रसन्न हो गया
sañjaya uvāca | mahānubhāva! tava kārya-siddhaye 'dya yuddhe mama jīvita-rakṣāpi nātyantaṁ āvaśyakī pratibhāti | ahaṁ tava manoratha-siddhaye devaiḥ saha sarvān bhayankarān daityān api dagdhuṁ śaknomi; punaḥ śatru-senāyāḥ tu kā kathā || tān pāṇḍavān yodhayisyāmi rājan priyaṁ ca te sarvam ahaṁ kariṣye | śrutvaiva caitad vacanaṁ tadānīṁ duryodhanaḥ prīta-manā babhūva ||
संजय म्हणाला—महानुभाव! तुझे कार्य सिद्ध व्हावे म्हणून या युद्धात आता माझ्या जीवाचे रक्षणही मला अत्यंत आवश्यक वाटत नाही. तुझा मनोरथ पूर्ण करण्यासाठी मी देवांसह सर्व भयंकर दैत्यांनाही दग्ध करू शकतो; मग शत्रुसैन्याची काय कथा! राजन्, मी त्या पांडवांशीही युद्ध करीन आणि तुला प्रिय असे सर्व काही साध्य करून देईन. हे वचन ऐकताच त्या क्षणी दुर्योधनाचा मनोभाव प्रसन्न झाला।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral tension between personal safety and pledged duty: a warrior-leader declares readiness to risk life and to exert overwhelming force to fulfill a king’s desire. It illustrates how loyalty and martial resolve can be framed as virtue, even when the larger ethical outcome of the war remains contested.
Bhishma (reported by Sanjaya) reassures Duryodhana that he will fight the Pandavas and accomplish whatever Duryodhana considers dear, claiming power great enough to destroy even Daityas alongside the gods. Hearing this pledge, Duryodhana becomes pleased and encouraged.