Shloka 75
Arjuna’s Advance toward Bhīṣma; The Gāṇḍīva’s Signal and the Armies’ Convergence (भीष्माभिमुखगमनम् — गाण्डीवनिर्घोष-ध्वजवर्णनम्)
बलवीर्यसमाविष्ट: ससहायश्च साम्प्रतम् । “मुझे इस समय दुरात्मा घटोत्कचके साथ युद्ध करना अच्छा नहीं लगता; क्योंकि वह बल और पराक्रमसे सम्पन्न है और इस समय उसे प्रबल सहायक भी मिल गये हैं ।। ७४ # || नैष शक््यो युधा जेतुमपि वज्रभूता स्वयम्,'ऐसी दशामें साक्षात् वज्रधारी इन्द्र भी उसे युद्धमें पराजित नहीं कर सकते। यह प्रहार करनेमें कुशल तथा लक्ष्य भेदनेमें सफल है। इधर हमलोगोंके वाहन थक गये हैं। पाण्डवों और पांचालोंके द्वारा दिनभर क्षत-विक्षत होते रहे हैं
sañjaya uvāca | balavīryasamāviṣṭaḥ sasahāyaś ca sāmpratam |
संजय म्हणाला— “तो आता बल-पराक्रमाने भरलेला आहे आणि सध्या त्याला प्रबळ सहाय्यकही मिळाले आहेत. म्हणून त्या दुरात्मा घटोत्कचाशी आत्ता युद्ध करणे मला रुचत नाही. अशा स्थितीत तर साक्षात् वज्रधारी इंद्रही रणांगणात त्याला जिंकू शकणार नाहीत. तो प्रहारात कुशल आणि लक्ष्यभेदनात सिद्ध आहे. इकडे आमची वाहने थकली आहेत; पांडव आणि पांचाल यांनी दिवसभर आम्हाला क्षत-विक्षत केले आहे.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights strategic discernment: a warrior should realistically evaluate an opponent’s strength and current support. In dharmic terms, courage is not recklessness; right action in war includes prudent judgment about timing, allies, and feasibility.
Sanjaya reports to Dhritarashtra that a particular combatant is presently empowered by great strength and valor and is additionally backed by strong allies, implying that confronting him directly at this moment would be especially difficult.