Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
भीमसेनं रणे राजन् समन्तात् पर्यवारयत् | नरेश्वर! कलिंगोंके कई सहस्न रथ और दस हजार हाथियों एवं निषादोंके साथ केतुमान् उस रणस्थलमें भीमसेनको सब ओरसे रोकने लगा,क्षुराभ्यां चक्ररक्षी च कालिड्रस्य महाबलौ | सत्यदेवं च सत्यं च प्राहिणोद् यमसादनम् तत्पश्चात् दो क्षुर नामक बाणोंसे कलिंगराजके चक्ररक्षक महाबली सत्यदेव तथा सत्यको यमलोक पहुँचा दिया
sañjaya uvāca |
bhīmasenaṁ raṇe rājan samantāt paryavārayat |
nareśvara kaliṅgānāṁ bahavaḥ sahasraśo rathā daśa-sāhasrāṇi ca hastinaḥ niṣādaiḥ saha ketumān raṇa-sthale bhīmasenaṁ sarvataḥ paryavārayat |
kṣurābhyāṁ cakra-rakṣī ca kaliṅgasya mahābalau |
satyadevaṁ ca satyaṁ ca prāhiṇod yama-sādanam ||
राजन्! रणांगणात भीमसेनाला सर्व बाजूंनी घेरले गेले. नरेश्वर! कलिंगांचे अनेक सहस्र रथ, दहा हजार हत्ती आणि निषादांसह केतुमान त्या रणस्थळी भीमसेनाला चहूबाजूंनी अडवू लागला. त्यानंतर दोन क्षुरधार बाणांनी कलिंगराजाचे महाबली चक्ररक्षक सत्यदेव आणि सत्य यांना यमसदनी पाठविले।
संजय उवाच
The verse underscores the harsh dharma of battlefield duty: warriors face encirclement, counterattack, and death as immediate consequences of martial engagement; it also highlights how leadership and tactical formations (surrounding, chariot-guards) shape outcomes.
Sañjaya reports that Bhīma is surrounded by Ketumān’s Kaliṅga forces—chariots, elephants, and Niṣādas. In the ensuing clash, two prominent chariot wheel-guards, Satyadeva and Satya, are struck down and sent to Yama’s realm.