Shloka 122
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
“वीरवर! बड़े सौभाग्यकी बात है कि कलिंगराज भानुमान्, राजकुमार केतुमान्, कलिंगवीर शक्रदेव तथा अन्य बहुसंख्यक कलिंग-सैनिक आपके द्वारा युद्धमें मारे गये ।।
vīravara! baḍe saubhāgyakī bāta hai ki kaliṅgarāja bhānumān, rājakumāra ketumān, kaliṅgavīra śakradeva tathā anya bahusaṅkhyaka kaliṅga-sainika āpake dvārā yuddhe māre gaye. svabāhubalavīryeṇa nāgāśvarathasaṅkulaḥ | mahāpuruṣabhūyiṣṭho dhīrayodhaniṣevitaḥ ||
संजय म्हणाला—हे वीरश्रेष्ठा! हे मोठे सौभाग्य की युद्धात तू कलिंगराज भानुमान, राजकुमार केतुमान, कलिंगवीर शक्रदेव आणि इतर असंख्य कलिंग-सैनिकांचा वध केलास. आपल्या बाहुबळ व पराक्रमाने तू रणांगण हत्ती-घोडे-रथांनी गजबजून टाकलेस; ते दृश्य महापुरुषांनी व्यापलेले आणि धीर योद्ध्यांनी सतत वावरलेले होते.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames battlefield success as ‘saubhāgya’ (good fortune) and highlights kṣatriya-dharma: valor, steadfastness, and personal effort (svabāhu-bala-vīrya) are praised, while the grim cost—many slain warriors—is presented as the accepted currency of righteous war in epic ethics.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra, praising a hero’s martial achievement: key Kaliṅga leaders (Bhānumān, Ketumān, Śakradeva) and many Kaliṅga troops have been killed, and the battlefield is described as densely packed with elephants, horses, and chariots, frequented by resolute warriors.