Shloka 45

Bhīmasena’s Kalinga Engagement and the Approach of Bhīṣma (भीमसेन-कालिङ्ग-संग्रामः)

Devanagari script

प्रार्थयाना निपतिता: संक्षुण्णा वरवारणै: । अशोभन्त महाराज सपुष्पा इव किंशुका:,महाराज! कुछ वीर पुरुष अपना रथ भग्न हो जानेके कारण युद्धमें पृथ्वीपर गिरकर दूसरेका रथ माँग रहे थे, इतनेहीमें बड़े-बड़े हाथियोंके पैरोंसे वे कुचल गये। उस समय उनके रक्तरंजित शरीर फूले हुए पलाशके समान शोभा पा रहे थे

Transliteration

prārthayānā nipatitāḥ saṁkṣuṇṇā varavāraṇaiḥ | aśobhanta mahārāja sapuṣpā iva kiṁśukāḥ ||

Translation

महाराज! काही वीरांचे रथ भग्न झाल्याने ते रणांगणात भूमीवर पडून दुसऱ्या रथाची याचना करू लागले; तेवढ्यात श्रेष्ठ हत्तींच्या पायांखाली ते चिरडले गेले. तेव्हा त्यांची रक्तरंजित शरीरे फुललेल्या किंशुकाप्रमाणे शोभत दिसत होती.

Word by Word

प्रार्थयानाbegging/imploring

निपतिताःfallen down

संक्षुण्णाःcrushed

वरवारणैःby excellent elephants

अशोभन्तthey shone/appeared splendid

महाराजO great king

सपुष्पाःwith flowers, in bloom

इवlike/as if

किंशुकाःpalāśa trees (Butea monosperma)

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

Sañjaya

Mahārāja (Dhṛtarāṣṭra, implied addressee)

varavāraṇa (great elephants)

ratha (chariot)

kiṁśuka/palāśa (Butea monosperma)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes