Shloka 14
Chapter 43: Tumult of Battle-Sounds and the Proliferation of Dvandva
Paired Engagements
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत भीष्मपर्वके श्रीमद्भगवद््गीतापवकि अन्तर्गत ब्रह्मविद्या और योगशास््ररूप श्रीमद््भगवद्गीतोपनिषद्में: श्रीकृष्णाजुन-संवादमें गुणत्रयविभागयोग नामक चौदहवाँ अध्याय पूरा हुआ,१३ ।। अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रित: । प्राणापानसमायुक्त: पचाम्यन्नं चतुर्विधम् मैं ही सब प्राणियोंके शरीरमें स्थित रहनेवाला प्राण और अपानसे संयुक्त वैश्वानर अग्निरूप होकर चार प्रकारके अन्नको पचाता हूँ
ahaṁ vaiśvānaro bhūtvā prāṇināṁ deham āśritaḥ | prāṇāpāna-samāyuktaḥ pacāmy annaṁ catur-vidham ||
अशा प्रकारे श्रीमहाभारताच्या भीष्मपर्वातील श्रीमद्भगवद्गीतापर्वांतर्गत ब्रह्मविद्या व योगशास्त्ररूप श्रीमद्भगवद्गीतोपनिषदेत श्रीकृष्ण-अर्जुनसंवादातील ‘गुणत्रयविभागयोग’ नावाचा चौदावा अध्याय समाप्त झाला॥ मीच वैश्वानर अग्नी होऊन प्राण्यांच्या देहात स्थित असतो; प्राण व अपान यांच्याशी संयुक्त होऊन मी चार प्रकारचे अन्न पचवितो।
अजुन उवाच
Educational Q&A
The Lord identifies Himself as the inner digestive fire (Vaiśvānara) operating in all beings, working through prāṇa and apāna to digest nourishment. The teaching emphasizes the sacred, divinely ordered basis of embodied life and encourages ethical restraint and reverence toward the body and food.
In the Kṛṣṇa–Arjuna dialogue, Kṛṣṇa continues explaining how the Supreme pervades and sustains living beings. Here He points to a concrete, everyday sign of that presence—digestion—showing that even ordinary bodily functions are supported by the indwelling divine principle.