Shloka 1
Dvīpa–Sāgara–Parvata Varṇana and Svarbhānu
Rāhu) Graha-pramāṇa (Dvīpas, Oceans, Mountains, and Astral Measures
निज जा धन #* (श्रीमद्धगवदगीतापर्व) त्रयोदशो 5 ध्याय: संजयका युद्धभूमिसे लौटकर धृतराष्ट्रको भीष्मकी मृत्युका समाचार सुनाना वैशम्पायन उवाच अथ गावल्गणिदिंद्वान् संयुगादेत्य भारत । प्रत्यक्षदर्शी सर्वस्य भूतभव्यभविष्यवित्
vaiśampāyana uvāca | atha gāvalgaṇir vidvān saṃyugād etya bhārata | pratyakṣadarśī sarvasya bhūtabhavyabhaviṣyavit ||
वैशम्पायन म्हणाले—हे भरतनंदना! त्यानंतर गावल्गणपुत्र विद्वान संजय—जो सर्व घटनांचा प्रत्यक्षदर्शी आणि भूत-वर्तमान-भविष्य जाणणारा होता—युद्धभूमीतून परत आला. तो सहसा चिंतामग्न धृतराष्ट्राकडे गेला आणि अत्यंत दुःखी होऊन भरतवंशीयांचा पितामह भीष्म रणभूमीवर पडल्याची वार्ता सांगितली.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of war’s consequences: even the mightiest and most revered (Bhīṣma) can fall, and those responsible must confront the truth. It also underscores the role of truthful witnessing (Saṃjaya) in bringing reality to a ruler clouded by attachment and moral blindness (Dhṛtarāṣṭra).
Saṃjaya, described as a direct witness and knower of past, present, and future, returns from the battlefield and reports to Dhṛtarāṣṭra the devastating news that Bhīṣma has been struck down in the war.