Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

स हतो द्रौपदेयेन पाउ्चाल्येन शिखण्डिना । रणभूमिमें देवव्रत भीष्मका मारा जाना मुझे बारंबार असह् हो उठता है। जो भीष्म पूर्वकालमें जमदग्निनन्दन परशुरामके दिव्यास्त्रोंद्रार भी नहीं मारे जा सके, वे ही द्रपदकुमार पांचालदेशीय शिखण्डीके हाथसे मारे गये; यह कितने दुःखकी बात है ।। ६६ || संजय उवाच सायाह्वे निहतो भूमौ धार्तराष्ट्रानू विषादयन्‌

sa hataḥ draupadeyena pāñcālyena śikhaṇḍinā | raṇabhūmau devavrato bhīṣmasya māraṇaṃ me bāhuśo 'sahyaṃ bhavati | yo bhīṣmaḥ pūrvakāle jamadagninandana-parāśurāmasya divyāstrair api na nihato 'bhavat, sa eva drupadakumāra-pāñcāladeśīya-śikhaṇḍinaḥ hastena nihataḥ—kati duḥkhasya viṣayaḥ || sañjaya uvāca: sāyāhne nihato bhūmau dhārtarāṣṭrān anu viṣādayan |

संजय म्हणाला—द्रुपदाचा पुत्र, पांचालदेशीय शिखंडी याने रणभूमीवर देवव्रत भीष्माला पाडले. सायंकाळी तो भूमीवर पडला होता आणि धृतराष्ट्रपुत्रांना विषादात बुडवीत होता.

सःhe (that one)
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
हतःslain
हतः:
Karta
TypeVerb
Rootहन्
Formkta (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
द्रौपदेयेनby the son of Draupadī (Draupadeya)
द्रौपदेयेन:
Karana
TypeNoun
Rootद्रौपदेय
FormMasculine, Instrumental, Singular
पाञ्चाल्येनby the Pāñcāla (man)
पाञ्चाल्येन:
Karana
TypeNoun
Rootपाञ्चाल्य
FormMasculine, Instrumental, Singular
शिखण्डिनाby Śikhaṇḍin
शिखण्डिना:
Karana
TypeNoun
Rootशिखण्डिन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
सञ्जयःSañjaya
सञ्जयः:
Karta
TypeNoun
Rootसञ्जय
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
सायाह्वेat evening-time / in the evening battle
सायाह्वे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसायाह्व
FormMasculine, Locative, Singular
निहतःslain / struck down
निहतः:
Karta
TypeVerb
Rootनि-हन्
Formkta (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूमि
FormFeminine, Locative, Singular
धार्तराष्ट्रान्the sons of Dhṛtarāṣṭra / the Kauravas
धार्तराष्ट्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootधार्तराष्ट्र
FormMasculine, Accusative, Plural
विषादयन्causing to grieve / making despondent
विषादयन्:
TypeVerb
Rootवि-सद् (caus.)
Formśatṛ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular, Parasmaipada

संजय उवाच

S
Sanjaya
B
Bhishma (Devavrata)
S
Shikhandin (son of Draupada; Panchala prince)
D
Draupada
P
Parashurama (Jamadagni’s son)
D
Dhritarashtra’s sons (Kauravas)
K
Kurukshetra battlefield (raṇabhūmi)

Educational Q&A

The verse highlights the tragic irony of fate in war: even the mightiest, seemingly invincible warrior can fall when circumstances align. It also underscores the ethical weight of battlefield outcomes—victory and defeat are not merely physical events but moral and emotional shocks that ripple through families and kingdoms.

Sanjaya reports to Dhritarashtra that Bhishma (Devavrata) has been brought down on the battlefield by Shikhandin of Panchala, and that Bhishma’s fall—despite his earlier invulnerability even against Parashurama’s divine weapons—has plunged the Kauravas into deep despair, especially as he lies fallen in the late afternoon.