Shloka 49
भीष्मस्य शरशय्या-प्राप्तिः
Bhīṣma’s Fall to the Arrow-Bed
तथा भीष्मजये गृध्नु: सौमदत्तिस्तु पाण्डवम् । कृतप्रतिकृते यत्ती योधयामासतू रणे,भीमसेन भीष्मके वधकी इच्छा रखकर महारथी भूरिश्रवापर चोट करते थे और भूरिश्रवा भीष्मकी विजय चाहता हुआ पाण्डुकुमार भीमसेनपर प्रहार करता था। वे दोनों युद्धमें एक-दूसरेके अस्त्रोंका प्रतीकार करते हुए लड़ रहे थे
tathā bhīṣmajaye gṛdhnuḥ saumadattis tu pāṇḍavam | kṛtapratikṛte yattī yodhayām āsatū raṇe ||
संजय म्हणाला—तसेच सोमदत्तपुत्र भूरिश्रवा, भीष्माच्या जयाची आस धरून, पांडव (भीमसेन) याच्यावर प्रहार करीत राहिला. प्रतिकार-प्रतिघात करण्यास तत्पर होऊन ते दोघे रणभूमीवर झुंजत राहिले—एकमेकांची अस्त्रे छेदत, युद्धाच्या अपरिहार्य प्रत्युत्तर-परंपरेत गुंतलेले।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how allegiance to one’s side (seeking Bhīṣma’s victory) and the logic of retaliation (kṛta-pratikṛta) intensify conflict: in war, ethical intention is often narrowed to partisan duty, and violence tends to perpetuate itself through reciprocal striking and counter-striking.
Sañjaya reports that Bhūriśravā (Saumadatti), motivated by the wish for Bhīṣma’s success, attacks the Pāṇḍava Bhīma. Both warriors engage in a close contest, repeatedly countering each other’s weapons and returning blows in the thick of battle.