Shloka 156
Adhyāya 108 — Nimitta-darśana and Drona’s counsel amid Arjuna’s advance (निमित्तदर्शनं द्रोणोपदेशश्च)
(तुरगैर्वायुवेगैश्व तत् सैन्यं व्याकुलीकृतम् ।) ह्वेषतां चैव शब्देन न प्राज्ञायत किज्चन | वायुके समान वेगवाले उन अश्वोंने पाण्डव-सेनाको व्याकुल कर दिया। उनके हिनहिनानेकी आवाजसे दबकर दूसरा कोई शब्द नहीं सुनायी पड़ता था
turagair vāyuvegaiś ca tat sainyaṃ vyākulīkṛtam | hveṣatāṃ caiva śabdena na prājñāyata kiñcana ||
संजय म्हणाला—वाऱ्यासारख्या वेगवान त्या घोड्यांनी ती सेना गोंधळून टाकली. त्यांच्या हिणहिणण्याच्या गजरात दुसरा कोणताही शब्द कळत नव्हता।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how overwhelming sensory force—here, speed and noise—can obscure discernment; in war, perception and coordination collapse when the environment becomes dominated by fear, motion, and sound.
Sañjaya describes a battlefield moment where wind-swift horses surge and churn the opposing host into disarray, and their loud neighing drowns out all other sounds, signaling confusion and loss of clear communication.