Shloka 30
सैन्यसंनिवेशः (Sainyasaṃniveśaḥ) — Deployment, Omens, and Yuddha-Dharma Conventions
यथायोगं यथाकामं यथोत्साहं यथाबलम् । समाभाष्य प्रहर्तव्यं न विश्वस्ते न विह्लले,जिसमें जैसी योग्यता, इच्छा, उत्साह तथा बल हो उसके अनुसार ही विपक्षीको बताकर उसे सावधान करके ही उसके ऊपर प्रहार किया जाय। जो विश्वास करके असावधान हो रहा हो अथवा जो युद्धसे घबराया हुआ हो, उसपर प्रहार करना उचित नहीं है
yathāyogaṁ yathākāmaṁ yathotsāhaṁ yathābalam | samābhāṣya prahartavyaṁ na viśvaste na vihlale ||
आपल्या योग्यता, इच्छा, उत्साह व बलानुसार—प्रतिद्वंद्वीला संबोधून त्याला सावध करूनच प्रहार करावा. जो विश्वास ठेवून निष्काळजी झाला असेल किंवा जो भयाने विह्वळ झाला असेल, त्याच्यावर प्रहार करणे योग्य नाही.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches dharma-yuddha: combat must be fair and proportionate, and one should not exploit an opponent’s helplessness—especially if he is unsuspecting or mentally shaken.
In the opening of Bhīṣma Parva, the narrator (Vaiśaṁpāyana) conveys a norm of battlefield conduct: before striking, a warrior should address the opponent and ensure he is alert, avoiding attacks on the trusting or the terrified.