Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

शकुनेः पुत्रेण सह आश्वमेधाश्वविषयः संघर्षः — Arjuna’s restrained engagement with Śakuni’s son during the horse-escort

पर्यवेषन्‌ द्विजातींस्तानू शतशो5थ सहस्रश: । विविधान्यन्नपानानि पुरुषा येडनुयायिन: । ते वै नृपोपभोज्यानि ब्राह्मुणानां ददुश्च॒ ह,सैकड़ों और हजारों मनुष्य वहाँ ब्राह्मणोंको तरह-तरहके भोजन परोसते थे। वे सब- के-सब सोनेके हार और विशुद्ध मणिमय कुण्डलोंसे अलंकृत होते थे। राजाके अनुयायी पुरुष वहाँ ब्राह्मणोंको तरह-तरहके अन्न-पान एवं राजोचित भोजन अर्पित करते थे

paryaveṣan dvijātīṁs tān śataśo ’tha sahasraśaḥ | vividhāny annapānāni puruṣā ye ’nuyāyinaḥ | te vai nṛpopabhogyāni brāhmaṇānāṁ daduś ca ||

वैशंपायन म्हणाले—त्या द्विज ब्राह्मणांची सेवा शेकडो आणि हजारो जण करीत होते. राजाचे अनुयायी पुरुष त्यांना नाना प्रकारचे अन्न-पान आणि राजभोगास योग्य भोजन देत होते।

पर्यवेषन्served (food/drink)
पर्यवेषन्:
Kriya
TypeVerb
Rootपरि+अवेष् (धातु: अवेष्/वेष् ‘सेवने/परिवेषणे’)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, 3, plural
द्विजातीन्the twice-born (Brahmins etc.)
द्विजातीन्:
Karma
TypeNoun
Rootद्विजाति
Formmasculine, accusative, plural
तान्those
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine, accusative, plural
शतशःby hundreds
शतशः:
Adverbial
TypeIndeclinable
Rootशत
Formfrequency/measure adverb
अथand/then
अथ:
Discourse
TypeIndeclinable
Rootअथ
Formparticle
सहस्रशःby thousands
सहस्रशः:
Adverbial
TypeIndeclinable
Rootसहस्र
Formfrequency/measure adverb
विविधानिvarious
विविधानि:
Visheshana (of अन्नपानानि)
TypeAdjective
Rootविविध
Formneuter, accusative, plural
अन्नपानानिfoods and drinks
अन्नपानानि:
Karma
TypeNoun
Rootअन्नपान
Formneuter, accusative, plural
पुरुषाःmen
पुरुषाः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष
Formmasculine, nominative, plural
येwho
ये:
Karta (relative pronoun)
TypePronoun
Rootयद्
Formmasculine, nominative, plural
अनुयायिनःfollowers/attendants
अनुयायिनः:
Karta (apposition to पुरुषाः)
TypeNoun
Rootअनुयायिन्
Formmasculine, nominative, plural
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine, nominative, plural
वैindeed
वै:
Discourse
TypeIndeclinable
Rootवै
Formparticle (emphasis)
नृपोपभोज्यानिroyal delicacies/fit for a king’s enjoyment
नृपोपभोज्यानि:
Karma (object given)
TypeAdjective
Rootनृप-उपभोज्य
Formneuter, accusative, plural, उपभोज्य (gerundive/तव्यत्-प्रत्ययार्थक, ‘fit to be enjoyed/used’)
ब्राह्मणानाम्of/for the Brahmins
ब्राह्मणानाम्:
Sampradana (recipient, expressed via genitive)
TypeNoun
Rootब्राह्मण
Formmasculine, genitive, plural
ददुःgave/offered
ददुः:
Kriya
TypeVerb
Rootदा (दाने)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/परफेक्ट), परस्मैपद, 3, plural
and
:
Discourse
TypeIndeclinable
Root
Formconjunction
indeed/forsooth
:
Discourse
TypeIndeclinable
Root
Formparticle (narrative/emphasis)

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
B
brāhmaṇāḥ (dvijātayaḥ)
N
nṛpa (king, implied)
A
anuyāyinaḥ (royal attendants/retinue)
A
annapāna (food and drink)
N
nṛpopabhogya (royal provisions)