Shloka 20
Brahmā’s Instruction on Brahmacarya, Vānaprastha, and the Aliṅga Path
Ethics of Non-attachment
वृत्ते शरावसम्पाते भैक्ष्यं लिप्सेत मोक्षवित् । बिना याचना किये, बिना संकल्पके दैवात् जो अन्न प्राप्त हो जाय, उस भिक्षासे ही जीवन-निर्वाह करे। प्रातःकालका नित्यकर्म करनेके बाद जब गृहस्थोंके यहाँ रसोई-घरसे धुआँ निकलना बंद हो जाय, घरके सब लोग खा-पी चुकें और बर्तन धो-माजकर रख दिये गये हों, उस समय मोक्षधर्मके ज्ञाता संन्यासीको भिक्षा लेनेकी इच्छा करनी चाहिये ।। १९६ || लाभेन च न हृष्येत नालाभे विमना भवेत् | न चातिकभिक्षां भिक्षेत केवलं प्राणयात्रिक:,भिक्षा मिल जानेपर हर्ष और न मिलनेपर विषाद न करे। (लोभवश) बहुत अधिक भिक्षाका संग्रह न करे। जितनेसे प्राण-यात्राका निर्वाह हो उतनी ही भिक्षा लेनी चाहिये
vṛtte śarāvasampāte bhaikṣyaṁ lipseta mokṣavit | labhena ca na hṛṣyet nālābhe vimanā bhavet | na cātikabhaikṣāṁ bhikṣet kevalaṁ prāṇayātrikaḥ ||
वायू म्हणाला—मोक्ष जाणणाऱ्या संन्याशाने योग्य वेळ आल्यावरच भिक्षेची इच्छा करावी; न मागता, न काही युक्ती-संकल्प करून—दैवाने जे अन्न मिळेल त्यावरच निर्वाह करावा. प्रातःकाळची नित्यकर्मे करून, गृहस्थांच्या स्वयंपाकघरातील धूर थांबल्यावर, घरातील सर्वांनी जेवून झाल्यावर आणि भांडी धुऊन ठेवली गेल्यावर, तेव्हा भिक्षेसाठी जावे. भिक्षा मिळाली तर हर्ष मानू नये, न मिळाली तर खिन्न होऊ नये. लोभाने अधिक भिक्षा साठवू नये; प्राणयात्रा चालेल इतकीच घ्यावी.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches disciplined mendicancy grounded in detachment: seek alms at the proper time without manipulation, remain even-minded in gain or loss, and take only what is necessary for sustaining life—rejecting greed and accumulation.
Vāyudeva is instructing on mokṣa-dharma, outlining the ethical code for a renunciant: when to approach households for alms and the inner attitude to maintain—calm acceptance, restraint, and non-possessiveness.