Shloka 11

जनक–ब्राह्मणसंवादः

Viṣaya, Mamatva, and Self-Mastery

Devanagari script

तदा न विषयं मन्ये सर्वो वा विषयो मम | आत्मापि चायं न मम सर्वा वा पृथिवी मम,फिर विचारके द्वारा उस मोहका नाश होनेपर मैं इस नतीजेपर पहुँचा हूँ कि कहीं भी मेरा राज्य नहीं है अथवा सर्वत्र मेरा ही राज्य है। एक दृष्टिसे यह शरीर भी मेरा नहीं है और दूसरी दृष्टिसे यह सारी पृथ्वी ही मेरी है

Transliteration

tadā na viṣayaṃ manye sarvo vā viṣayo mama | ātmāpi cāyaṃ na mama sarvā vā pṛthivī mama ||

Translation

जनक म्हणाले—तेव्हा मी कोणत्याही गोष्टीला ‘माझा विषय’ मानत नाही; किंवा काहीच माझे नाही, किंवा सर्व काही माझेच आहे। एका दृष्टीने हा देहधारी आत्माही माझा नाही; आणि दुसऱ्या दृष्टीने सारी पृथ्वी माझी आहे।

Word by Word

तदाthen

नnot

विषयम्domain; realm; object (of possession)

मन्येI think; I consider

सर्वःall; entire

वाor

विषयःdomain; realm

ममof me; my

आत्माself; body (here: self/body)

अपिalso; even

चand

अयम्this

नnot

ममof me; mine

सर्वाentire; all

वाor

पृथिवीearth

ममof me; mine

Speaker

जनक उवाच

Characters & Entities

Janaka

ātman (self)

pṛthivī (earth)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes