Shloka 9
Devanagari script
अदन्नन्नान्यथो<विद्वान् ममत्वेनोपपद्यते । आत्मार्थ पाचयन्नन्नं ममत्वेनोपहन्यते
Transliteration
adann annam anyathā ’vidvān mamatvenopapadyate | ātmārthaṃ pācayann annaṃ mamatvenopahanyate ||
Translation
ब्राह्मण म्हणाला—अज्ञानी मनुष्य अदत्त अन्न खाताना विपरीत रीतीने ‘ममत्वा’त गुंततो. तसेच जो केवळ स्वतःसाठी अन्न शिजवतो, तोही त्याच ममत्व-दोषाने बाधित होतो.
Word by Word
अदन्eating
अदन्:
Karta
TypeVerb
Rootअद्
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अन्नम्food
अन्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्न
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अन्यथाotherwise; wrongly
अन्यथा:
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा
अविद्वान्an ignorant man
अविद्वान्:
Karta
TypeNoun
Rootअविद्वस्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ममत्वेनwith possessiveness (sense of 'mine')
ममत्वेन:
Karana
TypeNoun
Rootममत्व
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
उपपद्यतेbecomes; comes to be associated
उपपद्यते:
TypeVerb
Rootउपपद्
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन
आत्मार्थम्for oneself
आत्मार्थम्:
TypeIndeclinable
Rootआत्मार्थ
पाचयन्cooking
पाचयन्:
Karta
TypeVerb
Rootपच्
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अन्नम्food
अन्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्न
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ममत्वेनthrough possessiveness
ममत्वेन:
Karana
TypeNoun
Rootममत्व
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
उपहन्यतेis struck down; is harmed
उपहन्यते:
TypeVerb
Rootउप-हन्
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन
Speaker
ब्राह्मण उवाच
Characters & Entities
ब
ब्राह्मण (a brāhmaṇa speaker)अ
अन्न (food)Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes
Educational Q&A
Food and livelihood should be connected to giving and offering; when one eats or cooks purely for oneself, the mind hardens into ‘mine-ness’ (mamatva), which is presented as a destructive ethical fault.
A brāhmaṇa speaker delivers a moral instruction, using the everyday act of eating and cooking to warn against egoic appropriation and to commend a life oriented toward sharing, alms, and offering.