Shloka 15
Kāma–Mamatā–Upadeśa
Discourse on Desire, Possessiveness, and Ritual Duty
Devanagari script
यो मां प्रयतते नित्यं वेदैवेदान्तसाधनै: । स्थावरेष्विव भूतात्मा तस्य प्रादुर्भवाम्यहम्
Translation
वायू म्हणाला—जो वेद व वेदान्ताच्या साधनांनी, स्वाध्यायाद्वारे, नित्य मला नाहीसे करण्याचा प्रयत्न करतो, त्याच्या मनात मी तसाच प्रकट होतो जसा स्थावर प्राण्यांत जीवात्मा असतो.
Word by Word
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
माम्me
माम्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Accusative, Singular
प्रयततेstrives/endeavours
प्रयतते:
Kriya
TypeVerb
Rootयत् (प्र + यत्)
FormPresent, 3rd, Singular, Ātmanepada
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनित्य
वेदैःby the Vedas
वेदैः:
Karana
TypeNoun
Rootवेद
FormMasculine, Instrumental, Plural
वेदान्त-साधनैःby means of Vedānta-practices/means
वेदान्त-साधनैः:
Karana
TypeNoun
Rootवेदान्तसाधन
FormNeuter, Instrumental, Plural
स्थावरेषुin immobile beings
स्थावरेषु:
Adhikarana
TypeNoun/Adjective
Rootस्थावर
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
इवas/like
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
भूतात्माthe indwelling self of beings
भूतात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootभूतात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्यfor him/of him
तस्य:
Sampradana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
प्रादुर्भवामिI manifest/appear
प्रादुर्भवामि:
Kriya
TypeVerb
Rootभू (प्रादुर् + भू)
FormPresent, 1st, Singular, Parasmaipada
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Nominative, Singular
Speaker
वायुदेव उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes