Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

धृतराष्ट्रस्य वनप्रस्थानानुज्ञा | Permission for Dhṛtarāṣṭra’s Forest-Retirement

तमासनगतं देवी गान्धारी धर्मचारिणी । उवाच काले कालज्ञा प्रजापतिसमं पतिम्‌,वहाँ जब वे आसनपर विराजमान हुए, तब समयका ज्ञान रखनेवाली धर्मपरायणा गान्धारी देवीने उस समय प्रजापतिके समान अपने पतिसे इस प्रकार पूछा-- विमर्द: सुमहानासीदनयात्‌ स्वकृतादथ । (घातिता: कौरवेयाश्व पृथिवी च विनाशिता ।) उस दुर्बुद्धिके अपने ही किये हुए अन्याय, अपराध और अभिमानसे यहाँ असंख्य राजाओंका महान्‌ संहार हो गया। सारे कौरव मारे गये और पृथ्वीका विनाश हो गया ।। ५३ || तन्मया साधु वापीदं यदि वासाधु वै कृतम्‌

tam āsanagataṃ devī gāndhārī dharmacāriṇī | uvāca kāle kālajñā prajāpatisamaṃ patim | vimardaḥ sumahān āsīd anayāt svakṛtād atha | ghātitāḥ kauraveyāś ca pṛthivī ca vināśitā | tanmayā sādhu vāpīdaṃ yadi vāsādhu vai kṛtam |

ते आसनावर विराजमान होताच, धर्मनिष्ठा व समय जाणणारी राणी गांधारी प्रजापतीसमान तेजस्वी पतीस म्हणाली— “तुम्हीच आरंभ केलेल्या अन्यायामुळे ही अत्यंत भयंकर आपत्ती उद्भवली. असंख्य राजे मारले गेले; कौरवांचा नाश झाला आणि पृथ्वीही विनाशास आली. सांगा—या प्रसंगी माझे कृत्य योग्य होते की अयोग्य?”

तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
आसनगतम्seated (having gone to the seat)
आसनगतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआसनगत
FormMasculine, Accusative, Singular
देवीthe goddess/queen
देवी:
Karta
TypeNoun
Rootदेवी
FormFeminine, Nominative, Singular
गान्धारीGandhārī
गान्धारी:
Karta
TypeNoun
Rootगान्धारी
FormFeminine, Nominative, Singular
धर्मचारिणीone who practices dharma
धर्मचारिणी:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्मचारिणी
FormFeminine, Nominative, Singular
उवाचsaid/spoke
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
कालेat the time
काले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Locative, Singular
कालज्ञाknowing the proper time
कालज्ञा:
Karta
TypeAdjective
Rootकालज्ञ
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रजापतिसमम्equal to Prajāpati
प्रजापतिसमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रजापतिसम
FormMasculine, Accusative, Singular
पतिम्husband
पतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootपति
FormMasculine, Accusative, Singular
विमर्दःcrushing conflict/strife
विमर्दः:
Karta
TypeNoun
Rootविमर्द
FormMasculine, Nominative, Singular
सुमहान्very great
सुमहान्:
Karta
TypeAdjective
Rootसुमहत्
FormMasculine, Nominative, Singular
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
अनयात्from unrighteousness/injustice
अनयात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअनय
FormMasculine, Ablative, Singular
स्वकृतात्from what was done by oneself
स्वकृतात्:
Apadana
TypeAdjective
Rootस्वकृत
FormNeuter, Ablative, Singular
अथthen/and
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
तन्मयाtherefore/for that reason
तन्मया:
Karana
TypePronoun
Rootतद् + मया
FormNeuter, Instrumental, Singular, tad (instr. sg.) used adverbially: 'therefore/for that reason'
साधुwell/rightly
साधु:
TypeIndeclinable
Rootसाधु
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
अपिalso/indeed
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
इदम्this
इदम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative, Singular
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
असाधुnot well/wrongly
असाधु:
TypeIndeclinable
Rootअसाधु
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
कृतम्done
कृतम्:
Karta
TypeAdjective
Rootकृत
FormNeuter, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
G
Gāndhārī
D
Dhṛtarāṣṭra
P
Prajāpati
K
Kauravas
P
Pṛthivī (Earth)