Shloka 14
स राजा सुमहातेजा वृद्ध: कुरुकुलोद्वह:,विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद् है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा
sa rājā sumahātejā vṛddhaḥ kurukulodvahaḥ | viparītakaś ca me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ ||
वैशंपायन म्हणाले— तो राजा, अत्यंत तेजस्वी, वृद्ध आणि कुरुकुलाचा धुरा वाहणारा (युधिष्ठिर) असे म्हणाला— “जो कोणी याच्या विरुद्ध आचरण करील तो माझा शत्रू; आणि जो संयमात राहून आज्ञेचे पालन करील तो माझा आप्त.” अशा रीतीने त्याने स्पष्ट केले की निष्ठा ही वैयक्तिक पक्षपात नसून धर्म्य अधिकाराला मान देणे होय— धृतराष्ट्रांना पूज्य मानून त्यांच्या आज्ञेचे पालन हेच सुहृदतेचे प्रमाण, आणि अवज्ञा दंडनीय आहे.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Ethical governance is grounded in honoring rightful, venerable authority and maintaining discipline: obedience to the king’s command is treated as a sign of friendship and social order, while deliberate contrariness is framed as enmity and deserving of correction.
Vaiśampāyana describes the king’s stance (contextually, Yudhiṣṭhira’s policy toward Dhṛtarāṣṭra): he publicly instructs that Dhṛtarāṣṭra is to be regarded as worthy of honor, and that those who comply with this authority are allies, whereas those who act oppositely are enemies liable to punishment.