Shloka 57
Phala of Vrata, Niyama, Svādhyāya, Dama, Satya, Brahmacarya, and Service (व्रत-नियम-स्वाध्याय-दम-सत्य-ब्रह्मचर्य-शुश्रूषा-फलप्रश्नः)
Devanagari script
इत्युक्तोडहं धर्मराजं द्विजर्षे धर्मात्मानं शिरसाभिप्रणम्य । अनुज्ञातस्तेन वैवस्वतेन प्रत्यागमं भगवत्पादमूलम्
Translation
द्विजर्षे! धर्मराजांनी असे सांगितल्यावर मी त्या धर्मात्मा देवतेला मस्तक झुकवून प्रणाम केला; आणि वैवस्वत यमांची आज्ञा मिळाल्यावर मी आपल्या भगवंताच्या चरणमूळाशी परत आलो.
Word by Word
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
उक्तःhaving spoken / having said
उक्तः:
Karta
TypeVerb
Rootवच् (क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअहम्
FormNominative, Singular
धर्मराजम्Dharmaraja (Yama)
धर्मराजम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Accusative, Singular
द्विजर्षेO best of the twice-born
द्विजर्षे:
TypeNoun
Rootद्विजर्षि
FormMasculine, Vocative, Singular
धर्मात्मानम्righteous-souled
धर्मात्मानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootधर्मात्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
शिरसाwith (my) head
शिरसा:
Karana
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
अभिप्रणम्यhaving bowed down / having saluted
अभिप्रणम्य:
TypeVerb
Rootनम् (अभि-प्र-)
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada
अनुज्ञातःpermitted / having been granted leave
अनुज्ञातः:
Karta
TypeVerb
Rootज्ञा (anu- + क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
तेनby him
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
वैवस्वतेनby Vaivasvata (Yama)
वैवस्वतेन:
Karana
TypeNoun
Rootवैवस्वत
FormMasculine, Instrumental, Singular
प्रत्यागमम्return (back)
प्रत्यागमम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रत्यागम
FormMasculine, Accusative, Singular
भगवत्-पाद-मूलम्to the base of the Lord's feet
भगवत्-पाद-मूलम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभगवत्पादमूल
FormNeuter, Accusative, Singular
ब्रह्मर्षेO brahmarshi
ब्रह्मर्षे:
TypeNoun
Rootब्रह्मर्षि
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
नाचिकेत उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes