Shloka 19
Dāyavibhāga (Inheritance Apportionment) and Household Precedence — Dialogue of Yudhiṣṭhira and Bhīṣma
युधिछिर उवाच शुल्कमन्येन दत्तं स्याद् ददानीत्याह चापर: । बलादन्य: प्रभाषेत धनमन्य: प्रदर्शयेत्
yudhiṣṭhira uvāca— śulkam anyena dattaṃ syād dadānīty āha cāparaḥ | balād anyaḥ prabhāṣeta dhanam anyaḥ pradarśayet |
युधिष्ठिर म्हणाला—पितामह! जर एकाने कन्याशुल्क देऊन विवाह ठरविला असेल, दुसऱ्याने ‘मी देईन’ असे वचन देऊन ठरविले असेल, तिसरा बलपूर्वक तिला नेण्याची भाषा करीत असेल, चौथा अधिक धन दाखवून तिच्या बंधु-बांधवांना लोभ दाखवीत असेल आणि पाचव्याने पाणिग्रहण केले असेल—तर धर्मतः ती कन्या कोणाची पत्नी मानावी? आम्हाला यातील तत्त्व जाणून घ्यायचे आहे; आपण आमचे नेत्र व मार्गदर्शक व्हा.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-legal problem: when multiple men assert competing claims over a maiden through payment, promise, wealth inducement, coercion, or completed ritual, which claim is valid. It invites a principled hierarchy of legitimacy—privileging lawful procedure and completed sacramental acts over mere promises, bribery, or force.
In Anuśāsana Parva, Yudhiṣṭhira consults Bhīṣma on subtle points of conduct. Here he presents a complex marriage dispute with several claimants and asks Bhīṣma to determine, according to dharma, who should be regarded as the rightful husband.