Shloka 23
Aṣṭāvakra’s Visit to Kubera: Hospitality, Temptation, and the Ethics of Restraint (अष्टावक्र-वैश्रवणोपाख्यानम्)
“विप्रवर! तुम पापपूर्ण आग्रह छोड़कर फिर अपनी बुद्धिसे विचार करो। सुदुर्मते! तुमने ऐसा पाप कर डाला है, जिससे यह यज्ञ ही निष्फल हो गया' ।।
vaiśampāyana uvāca | vipravara! tvaṁ pāpapūrṇam āgrahaṁ tyaktvā punaḥ svabuddhyā vicāraya | sudurmate! tvayā tādṛśaṁ pāpaṁ kṛtaṁ yena ayaṁ yajña eva niṣphalo jātaḥ || evam uktvā mahākrodhaḥ prāha śambhuṁ punar vacaḥ | prajñayā rahito duḥkhī nityabhīto vane-caraḥ | “tvam ekādaśa-sahasra-aṣṭa-śata-varṣāṇi jala-vāyu-rahitaḥ, anyapaśubhiḥ parityaktaḥ, kevalaṁ ruru-siṁhaiḥ sevitaḥ, yajñārha-na bhūta-vṛkṣa-bahule vipule vane buddhihīnaḥ duḥkhī sarvadā bhayabhītaḥ vane-caraḥ mahā-kleśa-magnaḥ krūra-svabhāvaḥ paśur bhaviṣyasi” ||
वैशंपायन म्हणाले— “विप्रवर! हा पापमय हट्ट सोडून आपल्या बुद्धीने पुन्हा विचार कर. दुर्मते! तू असे पाप केलेस की हा यज्ञच निष्फळ झाला.” असे म्हणून महाक्रोधी वरिष्ठाने भगवान् शंभूकडे पाहून पुन्हा म्हटले— “विवेकहीन, दुःखी आणि सदैव भयभीत होऊन तू वनचारी होशील. अकरा हजार आठशे वर्षे तू जल व वायूविना राहशील; इतर प्राण्यांनी टाकलेला, केवळ रुरु व सिंहांनीच सेवित, यज्ञास अयोग्य वृक्षांनी भरलेल्या विशाल अरण्यात वसून—मनशून्य, शोकाकुल, सतत त्रस्त, महान् कष्टात बुडालेला, क्रूर स्वभावाचा पशू होशील.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Ritual action (yajña) is not merely technical; it depends on ethical restraint and right intention. Sinful obstinacy and wrongful conduct can nullify religious merit, and moral transgression brings proportionate consequences.
The speaker reports an elder, enraged, rebuking someone for sinful insistence that has rendered a sacrifice fruitless, and then pronouncing a long-term punitive fate: to live in a harsh forest condition, deprived and fearful, like a beast, with only wild animals as companions.