Shloka 19
अप्रमेयो हृषीकेश: पद्मनाभो5मरप्र भु: । विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठ: स्थविरो ध्रुव:
aprameyo hṛṣīkeśaḥ padmanābho 'maraprabhuḥ | viśvakarmā manus tvaṣṭā sthaviṣṭhaḥ sthaviro dhruvaḥ ||
भीष्म म्हणाले—तो अप्रमेय आहे—हृषीकेश, इंद्रियांचा स्वामी; पद्मनाभ, ज्याच्या नाभीत जगत्कारण कमळ वसते; अमरांचा प्रभू। तो विश्वकर्मा, विश्वाचा शिल्पकार; मनु, प्रजांचा आदिपिता व विधिदाता; त्वष्टा, जो प्रलयकाळी सर्व प्राण्यांना क्षीण करतो। तो अत्यंत स्थूल, अत्यंत प्राचीन आणि अढळ ध्रुव आहे।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches contemplation of the Supreme through layered divine names: the Lord is beyond measurement, governs the senses, is the cosmic source, rules the gods, creates and orders the world (Viśvakarmā/Manu), and remains ancient and unshakably constant (dhruva). Remembering these attributes supports dharma by anchoring the mind in a stable, higher order.
Bhīṣma is reciting a sequence of divine epithets in praise of Viṣṇu (often aligned with Kṛṣṇa), presenting theological identifications—creator, lawgiver, cosmic sustainer/dissolver—within his instruction on dharma and devotion in the Anuśāsana Parva.