Shloka 17
सर्व: शर्व: शिव: स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्यय: । सम्भवो भावनो भर्ता प्रभव: प्रभुरीक्षर:
bhīṣma uvāca | sarvaḥ śarvaḥ śivaḥ sthāṇur bhūtādir nidhir avyayaḥ | sambhavo bhāvano bhartā prabhavaḥ prabhur īśvaraḥ ||
भीष्म म्हणाले—तोच सर्व आहे; तोच शर्व आहे, जो प्रलयकाळी सर्वांचा संहार करतो; तोच शिव आहे—कल्याणस्वरूप व त्रिगुणातीत; तोच स्थाणु आहे—अचल व ध्रुव। तोच भूतांचा आदिकारण आहे आणि तोच अविनाशी निधी आहे—ज्यात प्रलयकाळी सर्व प्राणी लीन होतात। तो स्वेच्छेने प्रकट होतो, भोक्त्यांच्या कर्मफळांची निर्मिती करतो, सर्वांचे भरण-पोषण करतो; तो दिव्य-उत्कृष्ट उद्गमाचा, सर्वांचा प्रभु आणि उपाधिरहित ऐश्वर्याचा ईश्वर आहे.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a devotional and ethical vision of the Supreme as both transcendent and immanent: the same Lord who dissolves the cosmos also sustains it, dispenses the fruits of actions, and remains imperishable. This supports dharma by grounding moral causality (karma-phala) and refuge (nidhi/avyaya) in a sovereign, auspicious Lord.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and praises the deity through a litany of divine names. Here he recites epithets of Śiva/Rudra, describing cosmic roles—creation/manifestation, sustenance, karmic governance, and dissolution—to establish the Lord’s supremacy and worthiness of worship.