Shloka 104
भारभृत् कथितो योगी योगीश: सर्वकामद: । आश्रम: श्रमण: क्षाम: सुपर्णो वायुवाहन:
bhārabhṛt kathito yogī yogīśaḥ sarvakāmadāḥ | āśramaḥ śramaṇaḥ kṣāmaḥ suparṇo vāyuvāhanaḥ ||
भीष्म म्हणाले—तो ‘भारभृत्’ म्हणून प्रसिद्ध आहे—ज्याची कीर्ती शास्त्रांत वारंवार कथिली आहे; तो योगी, योगींचा ईश्वर आणि सर्व कामना पूर्ण करणारा आहे. तो आश्रम—विश्रांती देणारा आश्रय; तो श्रमण—दुष्टांना दंडित करणारा; तो क्षाम—प्रलयकाळी संहार करणारा; तो सुपर्ण—वेद-पर्णांनी शोभणाऱ्या विश्ववृक्षासारखा; आणि तो वायुवाहन—वाऱ्यालाही गती देणारा आहे।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the divine sustains the world and devotees (as ‘bhārabhṛt’ and ‘āśrama’), perfects spiritual discipline (as ‘yogī’ and ‘yogīśa’), grants rightful aspirations (‘sarvakāmadā’), and also enforces moral-cosmic balance by chastening wrongdoing and ending creation at the appointed time (‘śramaṇa’, ‘kṣāma’).
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues his instruction by praising the supreme deity through a sequence of epithets—each name highlighting a different aspect of divine power: support of the earth, mastery of yoga, beneficence toward devotees, and governance of cosmic processes like wind and dissolution.