Shloka 45
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
जो सुन्दरी नारी पतिके सिवा पुरुष नामधारी चन्द्रमा, सूर्य और किसी वृक्षकी ओर भी दृष्टि नहीं डालती, वही पातिव्रतधर्मका पालन करनेवाली है। जो नारी अपने दरिद्र, रोगी, दीन अथवा रास्तेकी थकावटसे खिन्न हुए पतिकी पुत्रके समान सेवा करती है, वह धर्मफलकी भागिनी होती है ।।
śrīmaheśvara uvāca | yā sundarī nārī patike sivā puruṣa-nāmadhārī candramā sūrya anyasya vṛkṣasya vā api ora dṛṣṭiṁ na dālayati, sā eva pātivratadharmasya pālanakartrī | yā nārī sva-daridraṁ rogīnaṁ dīnaṁ athavā patha-śramena khinnaṁ patiṁ putrasya iva sevate, sā dharma-phalasyā bhāginī bhavati || yā nārī prayatā dakṣā yā nārī putriṇī bhavet | patipriyā patiprāṇā sā nārī dharmabhāginī || yā strī sva-hṛdayaṁ śuddhaṁ rakṣati, gṛhakāryeṣu kuśalā, putravatī, patyā saha premṇā vartate, patiṁ ca eva prāṇān iva manyate, sā eva dharma-phalaprāptaye adhikāriṇī | yā sadā prasanna-cittena patyāḥ sevā-śuśrūṣāyāṁ yuktā tiṣṭhati, patyau pūrṇa-viśvāsaṁ karoti, tena saha vinaya-pūrvaṁ vyavaharati, sā nārī dharmasya śreṣṭha-phalasya bhāginī bhavati |
श्री महेश्वर म्हणाले—जी सुंदरी स्त्री पतीखेरीज चंद्र, सूर्य किंवा पुरुष-नाव असलेल्या कोणत्याही वृक्षाकडेही दृष्टि टाकत नाही, ती पतिव्रतधर्म पाळते. जी स्त्री दरिद्री, रोगी, दीन किंवा प्रवासाच्या थकव्याने खिन्न झालेल्या पतीची पुत्राप्रमाणे सेवा करते, ती धर्मफळाची भागीदार होते. जी स्त्री संयमी, दक्ष, पुत्रवती, पतीवर प्रेम करणारी आणि पतीलाच प्राण मानणारी आहे, ती धर्मभागिनी आहे. जिचे हृदय शुद्ध आहे, जी गृहकार्यकुशल आहे, जी सदैव प्रसन्नचित्ताने सेवा-शुश्रूषेत रत असते, पतीवर पूर्ण विश्वास ठेवते आणि विनयाने वागते—ती धर्माचे श्रेष्ठ फळ प्राप्त करते.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage defines pātivratadharma as disciplined fidelity, purity of heart, competent household conduct, and compassionate service to one’s husband in all conditions (poverty, illness, fatigue), coupled with trust and humble behavior—these qualities are said to yield the highest fruits of dharma.
In Anuśāsana Parva’s didactic setting, Śrī Maheśvara delivers a moral instruction describing the marks of an ideal devoted wife and the spiritual merit (dharma-phala) attributed to such conduct.