Shloka 39
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
जो पतिकी देवताके समान सेवा और परिचर्या करती हैं
yā patikī devatā-samāṃ sevāṃ paricaryāṃ ca karoti, patim ṛte ’nyasmin kasmiṃścid hārdikaṃ prema na karoti, kadācit na kupyati, uttama-vrataṃ ca pālayati; yasyā darśanaṃ pataye sukhadaṃ pratibhāti; yā putra-mukha-vat svāmi-mukhaṃ prati sadā niharati; yā sādhvī niyata-āhārā ca sā strī dharma-cāriṇī ucyate. śrutvā dāmpatya-dharmaṃ vai saha-dharma-kṛtaṃ śubham—“pati-patnyau ekatra sthitvā dharmācaraṇaṃ kartavyam” iti—yā bhavet dharma-paramā nārī bharta-sama-vratā sā pativratā.
महेश्वर सांगतात—जी स्त्री देवाप्रमाणे पतीची सेवा व परिचर्या करते, पतीखेरीज दुसऱ्या कोणावरही हृदयाचे प्रेम ठेवत नाही, कधी क्रोधात पडत नाही, उत्तम व्रतांचे पालन करते; जिचे दर्शन पतीला सुखद वाटते; जी पुत्राच्या मुखाप्रमाणे स्नेहाने स्वामीच्या मुखाकडे सदैव पाहत राहते; आणि जी साध्वी व नियमित आहार घेणारी आहे—ती स्त्री ‘धर्मचारिणी’ म्हणविली जाते। हा मंगलमय दाम्पत्यधर्म—पती-पत्नीने एकत्र राहून सहधर्म आचरावा—असे ऐकून जी स्त्री धर्मपरायण होते व पतीसमान व्रत पाळते, तीच ‘पतिव्रता’ म्हणून प्रसिद्ध आहे।
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage defines dharma in marriage as disciplined, faithful, and affectionate partnership: a wife is praised as dharma-cāriṇī when she is devoted, self-controlled, and aligned in vows with her husband, and when the couple practices dharma together (saha-dharma).
In Anuśāsana Parva’s instruction on conduct, Maheshvara speaks as a teacher, describing the qualities of an ideal dharmic wife and concluding that hearing and adopting this auspicious marital code makes a woman ‘bhartṛ-sama-vratā’—a pativratā who shares her husband’s vow-oriented life.