Shloka 66
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
त्रैविद्यो ब्राह्मणो विद्वानू न चाध्ययनजीवक: । त्रिकर्मा त्रिपरिक्रान्तो मैत्र एष स्मृतो द्विज:
traividyo brāhmaṇo vidvān na cādhyayanajīvakaḥ | trikarmā triparikrānto maitra eṣa smṛto dvijaḥ ||
जो तीनही वेदांचा जाणकार व विद्वान असेल, पण अध्यापन-उच्चारण यावर उपजीविका करीत नसेल; जो यज्ञ, दान आणि धर्माचरण—ही तीन कर्मे नित्य करीत असेल; जो काम, क्रोध आणि लोभ—या तिन्ही अंतःशत्रूंवर मात करून गेला असेल; आणि जो सर्व प्राण्यांप्रती मैत्रीभाव ठेवील—असाच द्विज खरा ब्राह्मण मानला जातो.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
True brahminhood is characterized by Vedic learning joined to integrity: not commercializing sacred study, performing key dharmic duties (sacrifice, charity, righteous conduct), conquering desire-anger-greed, and cultivating friendliness toward all beings.
In Anuśāsana Parva’s instruction-focused setting, Mahādeva speaks a normative definition of a brāhmaṇa, shifting emphasis from mere social label to ethical and spiritual qualifications.