Shloka 25
Adhyāya 119: Vyāsa–Kīṭa-saṃvāda
Tapas-bala and karmic ascent across yoni
स्वाहास्वधामृतभुजो देवा: सत्यार्जवप्रिया: । क्रव्यादान् राक्षसान् विद्धि जिह्मानृतपरायणान्
svāhāsvadhāmṛtabhujo devāḥ satyārjavapriyāḥ | kravyādān rākṣasān viddhi jihmānṛtaparāyaṇān ||
जे स्वाहा (देवयज्ञ) आणि स्वधा (पितृयज्ञ) यांचे अनुष्ठान करतात, यज्ञशिष्ट अमृतासारखे अन्न ग्रहण करतात, आणि सत्य व सरळपणावर प्रेम करतात—ते आचरणाने देव आहेत. पण जे मांसभक्षणात रत असतात, कुटिलता व असत्य भाषणात प्रवृत्त असतात—त्यांना राक्षस समजा.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma defines ‘deva’ and ‘rākṣasa’ primarily as ethical types: devotion to truth, simplicity, and sacrificial discipline aligns one with the deva-nature, while deceit, falsehood, and habitual flesh-eating align one with rākṣasa-nature.
In the Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma continues his didactic discourse, offering a moral classification of beings by conduct—contrasting those who uphold yajña and truthful straightforwardness with those devoted to deception and violent appetite.