Shloka 10
Śrī-nivāsa: Traits and Conditions for the Abode of Prosperity (श्री-निवासः)
जो अपने लिये कुछ नहीं चाहता, जिसका अन्तःकरण मूढ़तासे आच्छन्न है, जो थोड़ेमें ही संतोष कर लेते हैं, ऐसे मनुष्योंमें मैं भलीभाँति नित्य निवास नहीं करती हूँ ।।
bhīṣma uvāca |
yo ’tmārthaṃ kiñcid api na kāṅkṣate, yasyāntaḥkaraṇaṃ mūḍhatayā āchannam, yaḥ alpenaiva saṃtuṣyati—tādṛśeṣu manuṣyeṣu ahaṃ (śrīḥ) samyak nityaṃ na nivāsāmi ||
svadharmaśīleṣu ca dharmavitsu vṛddhopasevānirate ca dānte |
kṛtātmani kṣāntipare samarthe kṣāntāsu dāntāsu tathā ’balāsu ||
भीष्म म्हणाले—जो स्वतःसाठी काहीही इच्छित नाही, ज्याचे अंतःकरण मूढतेने आच्छादित आहे, आणि जो थोडक्यातच संतुष्ट होतो—अशा लोकांत मी नित्य व सम्यक् वास करत नाही। पण जे स्वधर्मनिष्ठ, धर्मज्ञ, वृद्धसेवेत रत, दान्त, कृतात्मा, क्षमापर व समर्थ आहेत—अशा पुरुषांत; तसेच क्षमाशील, जितेन्द्रिय व कोमलस्वभावी स्त्रियांतही मी वास करते।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Prosperity (Śrī) is not portrayed as favoring mere lack of desire or minimal contentment when it is rooted in dullness; rather, she abides with those who actively live by svadharma, understand dharma, serve elders, practice self-restraint, and cultivate patience and forgiveness—virtues that make a person ethically steady and socially beneficial.
In Bhishma’s instruction (Anushasana Parva), he voices a teaching about where ‘Śrī’—fortune and auspiciousness—chooses to reside. The verse contrasts inert, deluded renunciation with disciplined, dharma-informed conduct, emphasizing that true auspiciousness accompanies virtue, self-mastery, and respectful service.