Shloka 40
उपदेशदोषप्रसङ्गः (Upadeśa-doṣa-prasaṅgaḥ) — The Risk of Misapplied Counsel
अभिषिक्त: प्रकृतिभी राजपुत्र: स पार्थिव: । नरेश! पिताके परलोकवासी हो जानेपर शुद्ध होनेके पश्चात् मन्त्री और प्रजा आदिने मिलकर उस राजकुमारको राजाके पदपर अभिषिक्त कर दिया ।।
abhīṣiktaḥ prakṛtibhiḥ rājaputraḥ sa pārthivaḥ | nareśa! pitā ke paralokavāsī ho jānepara śuddha honeke paścāt mantrī ca prajā-ādayaś ca militvā taṁ rājakumāraṁ rājapade ’bhyaṣiñcan || abhīṣiktena sa ṛṣir abhīṣiktaḥ purohitaḥ; rājñā abhīṣiktaḥ san sa ṛṣir api purohitapade ’bhyaṣiñcata ||
भीष्म म्हणाले—“हे नरेश! पित्याचे परलोकगमन झाल्यावर शुद्धीचा काळ पूर्ण होताच मंत्री आणि प्रजा यांनी एकत्र येऊन त्या राजपुत्राचा राज्यपदावर अभिषेक केला. आणि राजाच्या अभिषेकाबरोबरच त्या ऋषीचाही पुरोहितपदावर अभिषेक—नियुक्ती—झाली. अशा रीतीने धर्मानुसार राजसत्ता व यज्ञीय अधिकार यांचा योग्य क्रम प्रस्थापित झाला।”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Legitimate rule is established through dharmic procedure: after the deceased king’s rites and purification, the realm (ministers and subjects) installs the rightful heir, and sacred authority is simultaneously set in order by appointing a qualified purohita. Political power and ritual guidance are meant to be harmonized.
After the king’s death and the completion of mourning/purification, the ministers and the people jointly perform the prince’s royal consecration (abhiṣeka). At the same time, a sage is installed as the royal priest (purohita), formalizing both governance and religious counsel.