Shloka 14
महाभिष-गङ्गा-दर्शनं वसूनां शापकथनं च
Mahābhiṣa Encounters Gaṅgā; The Vasus Explain Their Curse
ययातिरुवाच वायु: समुत्कर्षति गर्भयोनि- मृतौ रेत: पुष्परसानुपृक्तम् | स तत्र तन्मात्रकृताधिकार: क्रमेण संवर्धयतीह गर्भम्,ययाति बोले--ऋतुकालनमें पुष्परससे संयुक्त वीर्यको वायु गर्भाशयमें खींच लाता है। वहाँ गर्भाशयमें सूक्ष्मभूत उसपर अधिकार कर लेते हैं और वह क्रमश: गर्भकी वृद्धि करता रहता है
yayātir uvāca—vāyuḥ samutkarṣati garbhayonimṛtau retaḥ puṣparasānupṛktam | sa tatra tanmātrakṛtādhikāraḥ krameṇa saṃvardhayatīha garbham ||
ययाती म्हणाला—ऋतुकाळी स्त्रीच्या जननरसाशी संयुक्त झालेले वीर्य वायू गर्भाशयात ओढून आणतो. तेथे सूक्ष्मभूत आपल्या-आपल्या कार्याधिकारानुसार त्यावर अधिकार प्रस्थापित करतात आणि क्रमाने गर्भाचे पोषण होऊन वाढ होत जाते.
अष्टक उवाच
Educational Q&A
Embodied life is presented as arising through an ordered, law-governed process: vital forces (vāyu) and subtle principles (tanmātras) operate in sequence to establish and nourish the embryo. This supports the Mahābhārata’s broader emphasis on ṛta/dharma—order and regularity underlying life and lineage.
Yayāti explains the mechanism of conception and fetal development: during the fertile season, vāyu conveys the generative seed—combined with the woman’s reproductive essence—into the womb, where subtle elements take functional control and the embryo grows gradually.