Shloka 6
ययाति–देवयानी संवादः
Yayāti–Devayānī Dialogue and Śukra’s Consent
जिगीषया ततो देवा वव्रिरे55ड्विरसं मुनिम् पौरोहित्येन याज्यार्थे काव्यं तूशनसं परे,उसमें विजय पानेकी इच्छासे देवताओंने अंगिरा मुनिके पुत्र बृहस्पतिका पुरोहितके पदपर वरण किया और दैत्योंने शुक्राचार्यको पुरोहित बनाया। वे दोनों ब्राह्मण सदा आपसमें बहुत लाग-डाट रखते थे। देवताओंने उस युद्धमें आये हुए जिन दानवोंको मारा था, उन्हें शुक्राचार्यने अपनी संजीवनी विद्याके बलसे पुनः जीवित कर दिया। अतः वे पुनः उठकर देवताओंसे युद्ध करने लगे
jigīṣayā tato devā vavṛre ’ṅgirasaṃ munim | paurohityena yājyārthe kāvyaṃ tūśanasaṃ pare ||
वैशंपायन म्हणाले—त्यानंतर विजयाची इच्छा धरून देवांनी यज्ञकर्मासाठी आंगिरसवंशी ऋषी बृहस्पतीला पुरोहित म्हणून वरण केले; आणि दुसरीकडे दैत्यांनी काव्य उशनस् (शुक्राचार्य) यांना आपला पुरोहित नेमले. ते दोघे ब्राह्मण-आचार्य सदैव परस्परांशी तीव्र स्पर्धेत असत. त्या युद्धात देवांनी जे दानव मारले होते, त्यांना शुक्राचार्यांनी संजीवनी विद्येच्या बळावर पुन्हा जिवंत केले; ते पुन्हा उठून देवांशी युद्ध करू लागले.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how spiritual authority and specialized knowledge (priesthood, mantra-vidyā) can decisively shape worldly outcomes: victory is pursued not only by force but by ritual expertise and esoteric learning. It also warns that rivalry among teachers and the instrumental use of sacred power can intensify conflict rather than resolve it.
The Devas appoint Bṛhaspati as their purohita to secure success in sacrificial and strategic matters, while the Daityas appoint Śukra. Their rivalry escalates the war: when the Devas kill Daityas in battle, Śukra revives them using Sañjīvanī, and the restored Daityas rejoin the fight.