Shloka 28
Śukra’s Ultimatum and Devayānī’s Demand (शुक्र-प्रतिज्ञा तथा देवयानी-वर-याचना)
नहुष: पालयामास ब्रद्यक्षत्रमथो विश: । स हत्वा दस्युसंघातानृषीन् करमदापयत्,पृथ्वीपते! उन्होंने अपने विशाल राज्यका धर्मपूर्वक शासन किया। पितरों, देवताओं, ऋषियों, ब्राह्मणों, गन्धरवों, नागों, राक्षसों तथा ब्राह्मण, क्षत्रिय और वैश्योंका भी पालन किया। राजा नहुषने झुंड-के-झुंड डाकुओं और लुटेरोंका वध करके ऋषियोंको भी कर देनेके लिये विवश किया
vaiśampāyana uvāca |
nahuṣaḥ pālayāmāsa bṛhad-rājyakṣatram atho viśaḥ |
sa hatvā dasyu-saṅghātān ṛṣīn karam adāpayat ||
वैशंपायन म्हणाले—नहुषाने ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य यांचे पालन व रक्षण केले. दस्यूंच्या टोळ्या ठार मारून त्याने राज्यात शांतता प्रस्थापित केली; पण पुढे ऋषींनाही कर देण्यास भाग पाडले. येथे रक्षणधर्माची स्तुती आहे, तसेच राजसत्तेच्या अतिक्रमणातून निर्माण होणाऱ्या धर्मसूक्ष्मतेचेही दर्शन घडते.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A king’s dharma includes protecting society by suppressing lawlessness (slaying bands of robbers), but righteous rule is also measured by restraint: compelling tribute from ṛṣis highlights a potential lapse or overextension of royal authority into a sphere traditionally treated as spiritually eminent and not subject to ordinary exactions.
Vaiśampāyana describes King Nahuṣa’s governance: he maintains the realm and the social orders, defeats organized robbers, and then enforces tribute collection so strictly that even the seers are made to pay.