Shloka 86
अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति
Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence
विक्रमेणौजसा चैव बलेन च समन्वित: । “यह सब जीवोंका दमन करता है, इसलिये “सर्वदमन” नामसे प्रसिद्ध हो।' तबसे उस कुमारका नाम सर्वदमन हो गया। वह पराक्रम, तेज और बलसे सम्पन्न था,सत्यक्षापि प्रवादो<यं यं॑ प्रवक्ष्यामि तेडनघ । निदर्शनार्थ न द्वेषाच्छुत्वा त॑ क्षन्तुमहसि अनघ! लोकमें एक कहावत प्रसिद्ध है और वह सत्य भी है, जिसे मैं दृष्टान्तके तौरपर आपसे कहूँगी; द्वेषफे कारण नहीं। अतः: उसे सुनकर क्षमा कीजियेगा
vikrameṇaujasā caiva balena ca samanvitaḥ | “yaḥ sarva-jīvān damayati, tasmāt ‘sarvadamana’ nāmnā prasiddho bhava” iti | tataḥ sa kumāraḥ sarvadamana iti nāma lebhe | sa parākrama-tejo-bala-sampannaḥ āsīt | satyam apy ayaṃ pravādo yaṃ pravakṣyāmi te ’nagha | nidarśanārthaṃ na dveṣāc chrutvā taṃ kṣantum arhasi |
तो कुमार पराक्रम, तेज आणि बल यांनी युक्त होता. तेव्हा म्हटले गेले—“हा सर्व प्राण्यांचे दमन करतो; म्हणून याचे नाव ‘सर्वदमन’ म्हणून प्रसिद्ध होवो.” त्या वेळेपासून त्या बालकाचे नाव सर्वदमन झाले; तो शौर्य, तेज व सामर्थ्याने परिपूर्ण होता. मग वक्ता म्हणाली—“अनघ! लोकांत एक म्हण प्रसिद्ध आहे आणि ती सत्यही आहे; ती मी केवळ दृष्टान्त म्हणून सांगते, द्वेषाने नव्हे. ती ऐकून क्षमा करावी.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Power and excellence are acknowledged, but speech about others should be framed ethically: even a true proverb should be offered only as an illustration and without malice, with an explicit request for forgiveness if it may offend.
A child renowned for subduing others is formally given the name ‘Sarvadamana’ because of his ability to restrain all beings; immediately after, the speaker introduces a well-known saying, emphasizing it is told as an example rather than from hostility.