Shloka 54
अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति
Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence
स त्वं स्वयमभिप्राप्तं साभिलाषमिमं सुतम् | प्रेक्षमाणं कटाक्षेण किमर्थमवमन्यसे,“देखिये, आपका यह पुत्र स्वयं आपके पास आया है और प्रेमपूर्ण तिरछी चितवनसे आपकी ओर देखता हुआ आपकी गोदमें बैठनेके लिये उत्सुक है; फिर आप किसलिये इसका तिरस्कार करते हैं। चींटियाँ भी अपने अण्डोंका पालन ही करती हैं; उन्हें फोड़तीं नहीं। फिर आप धर्मज्ञ होकर भी अपने पुत्रका भरण-पोषण क्यों नहीं करते?
sa tvaṁ svayam abhiprāptaṁ sābhilāṣam imaṁ sutam | prekṣamāṇaṁ kaṭākṣeṇa kimarthaṁ avamanyase |
दुष्यंत म्हणाला—पहा, हा तुझा पुत्र स्वतःच अभिलाषेने भरून तुझ्याकडे आला आहे. तो प्रेमळ तिरप्या नजरेने तुला पाहतो आहे आणि तुझ्या मांडीवर बसायला उत्सुक आहे; मग तू त्याचा अवमान का करतोस? मुंग्याही आपली अंडी जपतात, फोडत नाहीत. तू धर्मज्ञ असूनही आपल्या पुत्राचे पालन-पोषण कसे करीत नाहीस?
दुष्यन्त उवाच
Educational Q&A
The verse stresses dharma as compassionate responsibility: a parent must not reject a child who seeks care and recognition; even creatures like ants protect their offspring, so a dharma-knower should certainly nurture and support his own child.
Duṣyanta addresses the mother (contextually Śakuntalā) about their son who has approached with affection and longing; he questions why the child is being treated with disregard and frames acceptance and upbringing of the child as a clear duty grounded in dharma.