Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

दीप्तोर्ध्वकेश: पिड्क्ष: पिबन्‌ प्राणभूतां वसाम्‌ । तां स कृष्णार्जुनकृतां सुधां प्राप्प हुताशन:,कृष्णमशभ्युद्यतास्त्रं च नादं मुमुचुरुल्बणम्‌ | उन्होंने उस जलते हुए वनको और मारनेके लिये अस्त्र उठाये हुए श्रीकृष्ण तथा अर्जुनको देखा। उत्पात और आर्तनादके शब्दसे उस वनमें खड़े हुए वे सभी प्राणी संत्रस्त- से हो उठे थे। उस वनको अनेक प्रकारसे दग्ध होते देख और अस्त्र उठाये हुए श्रीकृष्णपर दृष्टि डाल भयानक आर्तनाद करने लगे

dīptordhvakeśaḥ piṅkṣaḥ piban prāṇabhūtāṁ vasām | tāṁ sa kṛṣṇārjunakṛtāṁ sudhāṁ prāpya hutāśanaḥ, kṛṣṇam abhyudyatāstraṁ ca nādaṁ mumucur ulbaṇam |

वैशंपायन म्हणाले—ज्वाळा जणू उर्ध्वकेशांसारख्या उभ्या राहिलेल्या, पिंगट वर्णाचा हुताशन, प्राण्यांच्या प्राणतुल्य मेदाला पित-पित, श्रीकृष्ण व अर्जुनांनी सिद्ध केलेली ती ‘सुधा’ प्राप्त करू लागला. आणि मारण्यासाठी अस्त्र उगारलेले श्रीकृष्ण (अर्जुनासह) दिसताच, वनात उभे असलेले प्राणी उत्पात व आर्तनादांनी भयभीत होऊन घोर नाद करू लागले. वन अनेक प्रकारे दग्ध होताना पाहून आणि उद्यत शस्त्रधारी कृष्णाकडे दृष्टि रोखून ते भयाने करुण विलाप करू लागले।

दीप्तblazing, kindled
दीप्त:
Karta
TypeAdjective
Rootदीप्त (√दीप्)
FormMasculine, Nominative, Singular
ऊर्ध्वकेशःwhose hair stands upright
ऊर्ध्वकेशः:
Karta
TypeAdjective
Rootऊर्ध्वकेश
FormMasculine, Nominative, Singular
पिङ्गःtawny/reddish-brown
पिङ्गः:
Karta
TypeAdjective
Rootपिङ्ग
FormMasculine, Nominative, Singular
पिबन्drinking
पिबन्:
Karta
TypeVerb
Root√पा (पिब्)
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
प्राणभूताम्being like life (vital)
प्राणभूताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्राणभूत
FormFeminine, Accusative, Singular
वसाम्fat, grease
वसाम्:
Karma
TypeNoun
Rootवसा
FormFeminine, Accusative, Singular
ताम्that (her/it)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
कृष्णार्जुनकृताम्made by Krishna and Arjuna
कृष्णार्जुनकृताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकृष्णार्जुनकृत
FormFeminine, Accusative, Singular
सुधाम्nectar; ambrosia
सुधाम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुधा
FormFeminine, Accusative, Singular
प्राप्यhaving obtained
प्राप्य:
TypeVerb
Root√आप् (प्र-आप्)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
हुताशनःFire (Agni), eater of offerings
हुताशनः:
Karta
TypeNoun
Rootहुताशन
FormMasculine, Nominative, Singular
कृष्णम्Krishna
कृष्णम्:
Karma
TypeNoun
Rootकृष्ण
FormMasculine, Accusative, Singular
अभ्युद्यतास्त्रम्with weapon raised/upraised
अभ्युद्यतास्त्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअभ्युद्यतास्त्र
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
नादम्sound, roar, cry
नादम्:
Karma
TypeNoun
Rootनाद
FormMasculine, Accusative, Singular
मुमुचुःthey released/uttered
मुमुचुः:
TypeVerb
Root√मुच्
FormPerfect (लिट्), Third, Plural, Parasmaipada
उल्बणम्fierce, terrible, loud
उल्बणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउल्बण
FormMasculine, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
A
Agni (Hutāśana)
K
Kṛṣṇa
A
Arjuna
K
Khāṇḍava forest (implied by context)
A
Astra (weapons)
F
Forest creatures/beings