Shloka 22

Adhyāya 203 — Tilottamā-sṛṣṭiḥ

Creation and Commissioning of Tilottamā

Devanagari script

हीनस्य करणै: सर्वैरुच्छवासपरमस्य च । यतमानो<पि तदू राज्यं न शशाकेति न: श्रुतम्‌,यद्यपि राजा सम्पूर्ण इन्द्रियोंकी शक्तिसे रहित होनेके कारण केवल ऊपरको साँस ही खींचा करता था, तथापि अत्यन्त प्रयत्न करनेपर भी वह दुष्ट मन्त्री उनका राज्य न ले सका >-यह बात हमने सुन रखी है

Translation

आम्ही असे ऐकले आहे की, राजा जरी सर्व इंद्रियशक्तीने हीन होऊन केवळ कष्टाने श्वास घेत होता, तरीही अत्यंत प्रयत्न करूनसुद्धा तो दुष्ट मंत्री त्याचे राज्य हिरावू शकला नाही.

Word by Word

हीनस्यof one deprived/lacking

करणैःby the organs/instruments

सर्वैःall

उच्छ्वास-परमस्यof one whose utmost is (mere) breathing

चand

यतमानःstriving/endeavouring

अपिeven/though

तद्that

राज्यम्kingdom

नnot

शशाकwas able

इतिthus/that

नःof us / to us

श्रुतम्heard/known (by hearing)

Speaker

कर्ण उवाच

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

War Context

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Meter (Chandas)

Sandhi Notes