Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः

Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī

त्रेताद्वापरयो: सन्धौ राम: शस्त्रभृतां वर: । असकृत्‌ पार्थिवं क्षत्रं जघानामर्षचोदित:,त्रेता और द्वापरकी सन्धिके समय शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ परशुरामजीने क्षत्रियोंके प्रति क्रोधसे प्रेरित होकर अनेकों बार क्षत्रिय राजाओंका संहार किया

tretādvāparayoḥ sandhau rāmaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ | asakṛt pārthivaṃ kṣatraṃ jaghānāmarṣacoditaḥ ||

त्रेता व द्वापर यांच्या संधिकाळी शस्त्रधाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ राम (परशुराम) असह्य क्रोधाने प्रेरित होऊन वारंवार पृथ्वीवरील क्षत्रिय राजवंशांचा संहार करू लागला.

त्रेता-द्वापरयोःof Tretā and Dvāpara (yugas)
त्रेता-द्वापरयोः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootत्रेता + द्वापर
FormMasculine, Genitive, Dual
सन्धौat the junction/transition
सन्धौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसन्धि
FormMasculine, Locative, Singular
रामःRāma (Paraśurāma)
रामः:
Karta
TypeNoun
Rootराम
FormMasculine, Nominative, Singular
शस्त्र-भृताम्of weapon-bearers
शस्त्र-भृताम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशस्त्र + भृत्
FormMasculine, Genitive, Plural
वरःthe best/excellent
वरः:
Karta
TypeAdjective
Rootवर
FormMasculine, Nominative, Singular
असकृत्repeatedly, many times
असकृत्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअसकृत्
पार्थिवम्royal, of kings
पार्थिवम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपार्थिव
FormNeuter, Accusative, Singular
क्षत्रम्the Kṣatriya class/power
क्षत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षत्र
FormNeuter, Accusative, Singular
जघानslew, killed
जघान:
TypeVerb
Rootहन्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
अमर्ष-चोदितःimpelled by wrath
अमर्ष-चोदितः:
Karta
TypeAdjective
Rootअमर्ष + चोदित (√चुद्)
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

P
Paraśurāma (Bhārgava Rāma)
T
Tretā-yuga
D
Dvāpara-yuga
K
Kṣatriyas
K
kings (pārthivāḥ)

Educational Q&A

The verse highlights the ethical idea that when rulers (kings of the Kṣatriya order) deviate from dharma and misuse force, they invite severe consequences; Paraśurāma becomes a symbol of punitive correction. At the same time, it cautions that action driven by amarṣa (wrathful intolerance) is morally charged and dangerous, even when directed against wrongdoing.

Sañjaya recalls an earlier age: at the transition between Tretā and Dvāpara, Paraśurāma—renowned as the greatest wielder of weapons—repeatedly annihilated Kṣatriya kings, motivated by fierce anger against their conduct.