Shloka 39
पाण्डवानां पाञ्चालगमनम्
The Pāṇḍavas’ Journey toward Pāñcāla and News of the Svayaṃvara
विश्वामित्रकी सेनापर नन्दिनीका कोप तैर्विसृष्टेमहासैन्यैर्नानाम्लेच्छगणैस्तदा । नानावरणसंच्छन्नैर्नानायुधधरैस्तथा,उसके द्वारा रचे गये नाना प्रकारके म्लेच्छगणोंकी वे विशाल सेनाएँ जो अनेक प्रकारके कवच आदिसे आच्छादित थीं। सबने भाँति-भाँतिके आयुध धारण कर रखे थे और सभी सैनिक क्रोधमें भरे हुए थे। उन्होंने विश्वामित्रके देखते-देखते उनकी सेनाको तितर-बितर कर दिया। विश्वामित्रके एक-एक सैनिकको म्लेच्छ-सेनाके पाँच-पाँच, सात-सात योद्धाओंने घेर रखा था
viśvāmitrakī senāpar nandinyāḥ kopa-tair visṛṣṭaiḥ mahā-sainyaiḥ nānā-mleccha-gaṇaiḥ tadā | nānā-varaṇa-saṃchannair nānāyudha-dharaiḥ tathā |
तेव्हा विश्वामित्राच्या सेनेवर नंदिनीच्या कोपातून विसर्जित झालेल्या नानाविध म्लेच्छगणांच्या विशाल सेना धावून आल्या. त्या निरनिराळ्या कवचांनी आच्छादित होत्या आणि विविध आयुधांनी सज्ज होत्या. विश्वामित्र पाहत असतानाच त्यांनी त्याची सेना गोंधळून टाकून पांगवली; त्याच्या प्रत्येक सैनिकाला म्लेच्छसेनेतील पाच-पाच किंवा सात-सात योद्ध्यांनी वेढून टाकले.
गन्धर्व उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts brute military force with the superior, dharma-aligned power that protects the righteous: when aggression is driven by desire and anger, it can be overturned by a higher moral-spiritual authority. It also warns that wrath (kopa), once unleashed, multiplies conflict and leads to humiliation and defeat.
Nandinī, Vasiṣṭha’s divine cow, manifests (or releases) immense forces—described as various Mleccha bands—equipped with armour and weapons. These troops overwhelm and scatter Viśvāmitra’s army before his eyes, surrounding individual soldiers in groups and breaking the formation.