Shloka 9
कल्माषपाद-शाप-कारणम्
Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse
वारिणा च सुशीतेन शिरस्तस्याभ्यषेचयत् । अस्फुटन्मुकुटं राज्ञ: पुण्डरीकसुगन्धिना,गिरनेपर राजाका मुकुट छिन्न-भिन्न नहीं हुआ था (इससे अनुमान होता था कि राजा युद्धमें घायल नहीं हुए हैं)। मन्त्रीने राजाके मस्तकको कमलकी सुगन्धसे युक्त ठंडे जलसे सींचा
vāriṇā ca suśītena śirastasya abhyasecayat | asphuṭan mukuṭaṁ rājñaḥ puṇḍarīka-sugandhinā |
मग त्याने कमळाच्या सुगंधाने युक्त अतिशीतल पाण्याने राजाच्या मस्तकावर अभिषेक केला. राजाचा मुकुट तुटलेला नव्हता—यावरून तो युद्धात जखमी झाला नव्हता, हे स्पष्ट झाले।
गन्धर्व उवाच
Educational Q&A
The verse highlights attentive observation and inference: outward signs (an unbroken crown) can indicate the absence of serious harm, and proper care (cool, lotus-scented water) reflects respectful service to a ruler.
A Gandharva narrates that someone anoints/sprinkles the king’s head with cool, lotus-fragrant water; the king’s diadem remains unbroken, suggesting he was not injured in battle.