Shloka 16
Kalmāṣapāda’s Encounter with Śakti and the Escalation of the Vasiṣṭha–Viśvāmitra Feud (कल्माषपाद–शक्ति प्रसङ्गः)
Devanagari script
ब्राह्मण उवाच स विनिश्ित्य मनसा पाज्चाल्यं प्रति बुद्धिमान | जगाम कुरुमुख्यानां नगरं नागसाह्नयम्,आगन्तुक ब्राह्मणने कहा--बुद्धिमान् द्रोणने पांचालराज ट्रुपदसे बदला लेनेका मन- ही-मन निश्चय किया। फिर वे कुरुवंशी राजाओंकी राजधानी हस्तिनापुरमें गये
Translation
ब्राह्मण म्हणाला—बुद्धिमान द्रोणाने मनातल्या मनात पांचालराज द्रुपदाविरुद्ध सूड घेण्याचा निश्चय केला आणि मग कुरुप्रधानांची नगरी, नागसाह्वय हस्तिनापूरास गेला।
Word by Word
ब्राह्मणःthe Brahmin
ब्राह्मणः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
विनिश्चित्यhaving determined/decided
विनिश्चित्य:
TypeVerb
Rootवि-नि-चित्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Active
मनसाwith (his) mind
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
पाञ्चाल्यम्the Panchala (king/one of Panchala)
पाञ्चाल्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाञ्चाल्य
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रतिtowards/against
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
बुद्धिमान्intelligent
बुद्धिमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootबुद्धिमत्
FormMasculine, Nominative, Singular
जगामwent
जगाम:
TypeVerb
Rootगम्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
कुरुमुख्यानाम्of the foremost Kurus
कुरुमुख्यानाम्:
TypeNoun
Rootकुरुमुख्य
FormMasculine, Genitive, Plural
नगरम्city
नगरम्:
Karma
TypeNoun
Rootनगर
FormNeuter, Accusative, Singular
नागसाह्वयम्named 'Nāga' (i.e., Hastināpura)
नागसाह्वयम्:
TypeAdjective
Rootनागसाह्वय
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
ब्राह्मण उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes