Shloka 15
Ādi Parva, Adhyāya 146 — Brāhmaṇī’s counsel on grief, duty, and protection of children
शणसर्जरसंव्यक्तमानीय गृहकर्मणि । मुज्जबल्वजवंशादि द्रव्यं सर्व घृतोक्षितम्,“गृहनिर्माणके कर्ममें सुशिक्षित एवं विश्वसनीय कारीगरोंने अवश्य ही घर बनाते समय सन, राल, मूँज, बल्वज (मोटे तिनकोंवाली घास) और बाँस आदि खब द्रव्योंको घीसे सींचकर बड़ी खूबीके साथ इन सबके द्वारा इस सुन्दर भवनकी रचना की है। यह मन्दबुद्धि पापी पुरोचन दुर्योधनकी आज्ञाके अधीन हो सदा इस घातमें लगा रहता है कि जब हमलोग विश्वस्त होकर सोये हों, तब वह आग लगाकर (घरके साथ ही) हमें जला दे। यही उसकी इच्छा है। भीमसेन! परम बुद्धिमान् विदुरजीने हमारे ऊपर आनेवाली इस विपत्तिको यथार्थरूपमें समझ लिया था; इसीलिये उन्होंने पहले ही मुझे सचेत कर दिया। विदुरजी हमारे छोटे पिता और सदा हमलोगोंका हित चाहनेवाले हैं। अतः उन्होंने स्नेहवश हम बुद्धिमानोंको इस अशिव (अमंगलकारी) गृहके सम्बन्धमें, जिसे दुर्योधनके वशवर्ती दुष्ट कारीगरोंने छिपकर कौशलसे बनाया है, पहले ही सब कुछ समझा दिया”
śaṇasarjarasa-saṁvyaktam ānīya gṛhakarmaṇi | muñjabalvajava-vaṁśādi dravyaṁ sarvaṁ ghṛtokṣitam ||
“घर बांधण्याच्या कामासाठी सन व राळ यांसारखे पदार्थ आणलेले आहेत; आणि मूंज, बल्वज (जाड तृण), ज्वारी/जवाचे काड, बांबू इत्यादी सर्व द्रव्य तुपाने भिजविलेले आहे. कुशल व विश्वासार्ह भासणाऱ्या कारागिरांनी मोठ्या कौशल्याने हे सुंदर भवन उभारले आहे. पण हा पापी पुरोचन दुर्योधनाच्या अधीन राहून याच संधीच्या घातात आहे—आपण विश्वासाने झोपलो की तो आग लावून घरासह आपल्याला जाळील; हीच त्याची इच्छा. परंतप भीमसेन! परम बुद्धिमान विदुरांनी येणारी आपत्ती यथार्थ ओळखून मला आधीच सावध केले होते. ते आपले धाकटे काका असून सदैव आपले हितच इच्छितात; स्नेहामुळे दुर्योधनाच्या वशातील दुष्ट कारागिरांनी गुप्तपणे कौशल्याने बांधलेल्या या अशिव गृहाचे सर्व भेद त्यांनी मला पूर्वीच सांगितले.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights ethical vigilance: adharma often operates through deceit and misuse of trust, while dharma is supported by wise counsel and protective foresight (Vidura’s warning). It underscores the duty to discern hidden danger and not mistake outward beauty or apparent reliability for moral safety.
A house has been constructed with highly flammable materials (resin, grasses, bamboo) and even drenched with ghee, indicating a planned arson. Purocana, under Duryodhana’s orders, intends to burn the occupants while they sleep. Vidura has already perceived the plot and warned the Pandavas (addressing Bhīma in particular) about the inauspicious, secretly engineered danger.