Shloka 5
आदि पर्व — जातुगृह-प्रसङ्गः: विदुरप्रेषित-खनकस्य सूचना तथा पलायन-मार्ग-निर्माणम्
Adi Parva 135: The Miner’s Warning and Construction of the Escape Passage
वैशम्पायन उवाच (तत उत्थाय वेगेन अश्वत्थामा न्यवारयत् । गुरोराज्ञा भीम इति गान्धारे गुरुशासनम् | अलं योग्यकृतं वेगमलं साहसमित्युत ।।) ततस्तावुद्यतगदौ गुरुपुत्रेण वारितौ । युगान्तानिलसंक्षुब्धी महावेलाविवार्णवी,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर अभ्र॒त्थामाने बड़े वेगसे उठकर भीमसेन और दुर्योधनको रोकते हुए कहा--'भीम! तुम्हारे गुरुकी आज्ञा है, गान्धारीनन्दन! आचार्यका आदेश है, तुम दोनोंका युद्ध बंद होना चाहिये। तुम दोनों ही योग्य हो, तुम्हारा एक-दूसरेके प्रति वेगपूर्वक आक्रमण अवांछनीय है। तुम दोनोंका यह दु:साहस अनुचित है। अतः इसे बंद करो।” इस प्रकार कहकर प्रलयकालीन वायुसे विक्षुब्ध उत्ताल तरंगोंवाले दो समुद्रोंकी भाँति गदा उठाये हुए दुर्योधन और भीमसेनको गुरुपुत्र अश्वत्थामाने युद्धसे रोक दिया
vaiśampāyana uvāca | tata utthāya vegena aśvatthāmā nyavārayat | guror ājñā bhīma iti gāndhāre guruśāsanam | alaṃ yogyakṛtaṃ vegam alaṃ sāhasam ity uta || tatas tāv udyatagadau guruputreṇa vāritau | yugāntānila-saṃkṣubdhī mahāvelāv ivārṇavī ||
वैशंपायन म्हणाले—तेव्हा अश्वत्थामा वेगाने उठून त्यांना आवरू लागला व म्हणाला—“भीमा! ही गुरूची आज्ञा आहे; आणि हे गांधारीनंदना! हा आचार्यांचा आदेश आहे. पुरे—हा उग्र वेग, हे धाडस शोभत नाही. तुम्ही दोघेही योग्य आहात; परस्परांवर अशी प्रचंड आक्रमकता उचित नाही. थांबा.” असे बोलून गुरुपुत्र अश्वत्थामाने गदा उगारून उभ्या असलेल्या दुर्योधन व भीमसेनाला रोखले—जणू प्रलयकालीन वाऱ्याने खवळलेल्या उंच लाटांचे दोन महासागर।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even in moments of intense rivalry, dharma is upheld through restraint and obedience to legitimate authority: the teacher’s command (guruśāsana) sets limits on violence, and rash daring (sāhasa) is censured as improper for the worthy.
As Bhīma and Duryodhana stand poised with raised maces, Aśvatthāmā quickly intervenes and orders them to stop, invoking the guru’s command; the scene is likened to two storm-tossed oceans at the end of an age.