Shloka 8
धृतराष्ट्रपुत्रनामावलिः (Roster of Dhṛtarāṣṭra’s Children) / Names of the Kauravas in Order
अणीमाण्डव्य इति च ततो लोकेषु गीयते । स गत्वा सदन विप्रो धर्मस्य परमात्मवित्,अणी कहते हैं शूलके अग्रभागको, उससे युक्त होनेके कारण वे मुनि तभीसे सभी लोकोंमें “अणी-माण्डव्य” कहलाने लगे। एक समय परमात्मतत्त्वके ज्ञाता विप्रवर माण्डव्यने धर्मराजके भवनमें जाकर उन्हें दिव्य आसनपर बैठे देखा। उस समय उन शक्तिशाली महर्षिने उन्हें उलाहना देते हुए पूछा--“मैंने अनजानमें कौन-सा ऐसा पाप किया था, जिसके फलका भोग मुझे इस रूपमें प्राप्त हुआ? मुझे शीघ्र इसका रहस्य बताओ। फिर मेरी तपस्याका बल देखो”
aṇīmāṇḍavya iti ca tato lokeṣu gīyate | sa gatvā sadanaṁ vipro dharmasya paramātmavit |
तेव्हापासून तो सर्व लोकांत “अणी-माण्डव्य” म्हणून गाजू लागला. परमात्मतत्त्व जाणणारा विप्र माण्डव्य धर्माच्या सदनी गेला आणि दिव्य आसनावर विराजमान धर्मराजाला पाहिले. तपोबलाने समर्थ त्या महर्षीने त्यांना उलाहना देत विचारले— “मी अनवधानाने कोणते पाप केले, ज्याचे असे फळ मला भोगावे लागले? लवकर मला त्याचे तत्त्व सांग; मग माझ्या तपस्येचे बळ पाहा.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical inquiry into karmic justice: even a realized ascetic questions Dharma about disproportionate or seemingly unintended punishment, highlighting the demand that moral law be transparent, proportionate, and accountable.
Māṇḍavya, now known as Aṇī-Māṇḍavya, goes to Dharma’s abode, sees Dharmarāja enthroned, and confronts him—asking what unknown sin caused his suffering and insisting on an immediate explanation, invoking the power of his austerities.