Shloka 15
गान्धारीपुत्रोत्पत्तिः — The Birth of Gāndhārī’s Hundred Sons (and Yuyutsu); Omens and Counsel on Succession
धारयामास च प्राणानृषींश्व॒ समुपानयत् । शूलाग्रे तप्यमानेन तपस्तेन महात्मना,वे प्राण धारण किये रहे और स्मरणमात्र करके ऋषियोंको अपने पास बुलाने लगे। शूलीकी नोकपर तपस्या करनेवाले उन महात्मासे प्रभावित होकर सभी तपस्वी मुनियोंको बड़ा संताप हुआ। वे रातमें पक्षियोंका रूप धारण करके वहाँ उड़ते हुए आये और अपनी शक्तिके अनुसार स्वरूपको प्रकाशित करते हुए उन विप्रवर माण्डव्य मुनिसे पूछने लगे -
vaiśampāyana uvāca |
dhārayāmāsa ca prāṇān ṛṣīṃś ca samupānayat |
śūlāgre tapyamānena tapasā tena mahātmanā ||
ते प्राण धारण करून राहिले आणि केवळ स्मरणमात्राने ऋषींना आपल्या जवळ बोलावू लागले. शूळाच्या टोकावर अशी कठोर तपश्चर्या करणाऱ्या त्या महात्म्याला पाहून इतर तपस्वी मुनी व्याकुळ व विस्मित झाले; ते रात्री पक्ष्यांचे रूप धारण करून तेथे आले आणि आपल्या-आपल्या सामर्थ्यानुसार तेज प्रकट करीत त्या श्रेष्ठ ब्राह्मण मुनि माण्डव्यांना प्रश्न करू लागले.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral tension between outward punishment and inner spiritual stature: even under extreme suffering, the ascetic maintains prāṇa and tapas, suggesting that true power lies in disciplined endurance and that such tapas compels ethical reflection in others.
Māṇḍavya, impaled on a stake, remains alive through yogic control of prāṇa and, by mental intention, summons sages. Disturbed and impressed by his austerity, the sages come at night (described as bird-forms in the surrounding narration) and question him about his condition and the extraordinary tapas.