Adhyaya 28

Verse 1

बभ्रुवाहनप्रेतसंवादे प्रेतत्वहेतुतन्निवृत्त्युपायनिरूपणं नाम सप्तविंशो ऽध्यायः गरुड उवाच / सर्वेपामनुकम्पार्थं ब्रूहि मे मधुसूदन / प्रेतत्वान्मुच्यते येन दानेन सुकृतेन वा

बभ्रुवाहन-प्रेत संवादात प्रेतत्वाची कारणे व त्याची निवृत्तीचे उपाय सांगणारा हा सत्ताविसावा अध्याय. गरुड म्हणाला—हे मधुसूदन, सर्व जीवांवर दया करून मला सांग; कोणत्या दानाने किंवा कोणत्या पुण्यकर्माने प्रेतत्वातून मुक्ती होते?

Verse 2

शृकृष्ण उवाच / शृणु दानं प्रवक्ष्यामि सर्वाशु भविनाशनम् / सन्तप्तहाटकमयं घटकं विधाय ब्रह्मेशकेशवयुतं सह लोकपालैः / क्षीराज्यपूर्णविविरं प्रणिपत्य भक्त्या विप्राय देहि तव दानशतैः किमन्यैः

श्रीकृष्ण म्हणाले—ऐक, मी असे दान सांगतो जे सर्व भयाचा शीघ्र नाश करते. तप्त शुद्ध सुवर्णाचा घट तयार करून त्यावर ब्रह्मा, ईश (शिव) आणि केशव (विष्णू) तसेच लोकपालांसह अलंकार कर; त्यात दूध व तूप भरून भक्तीने नमस्कार करून ब्राह्मणाला दान दे—मग इतर शेकडो दानांची काय गरज?

Verse 3

गरुड उवाच / किमेत्कथितं देव विस्तरेण वदस्व मे / आमुष्मिकीं क्रीयां देव उत्क्रान्तिसमयादनु

गरुड म्हणाला—हे देव, हे काय सांगितले आहे? मला सविस्तर सांगा. हे देव, देहत्यागाच्या क्षणापासून पुढील लोकासाठीच्या क्रियांचे वर्णन करा.

Verse 4

संसारे साधु मे नाथ ब्रूहि कृत्यं जनार्दन / यथा कार्या नरैः सम्यक् क्रिया चैवौर्ध्वदैहिकी

हे नाथ जनार्दन, या संसारात काय कर्तव्य आहे ते मला नीट सांग; आणि मनुष्यांनी और्ध्वदैहिक (मृत्योत्तर) क्रिया योग्य रीतीने कशी करावी तेही सांग.

Verse 5

कथं प्रेता महाकाया रौद्ररूपा भयानकाः / कम्भवन्ति सुरश्रेष्ठ कर्मभिः कैः शुभाशुभैः

प्रेत कसे महाकाय, रौद्ररूप व भयाणक होतात? हे देवश्रेष्ठ, कोणत्या शुभ-अशुभ कर्मांमुळे ते असे बनतात?

Verse 6

पिशाचाः सम्भवन्तीह कस्येदं कर्मणः फलम् / तन्मे कथय देवेश अहमिच्छामि वेदितुम्

या लोकी प्राणी पिशाच कसे होतात? हे कोणत्या कर्माचे फळ आहे? हे देवेश, मला सांगावे; मला जाणून घ्यायचे आहे।

Verse 7

भूम्यां प्रक्षिप्यते कस्मात्पञ्चरत्नं कुतो मुखे / अधस्ताच्च तिला दर्भाः पादौ याम्यां व्यवस्थिताः

पंचरत्न भूमीत का टाकतात, आणि मुखात का ठेवतात? खाली तीळ व दर्भ का ठेवतात, आणि पाय याम्य (यम) दिशेकडे का लावतात?

Verse 8

किमर्थं मण्डलं भूमौ गोमयेनोपलिप्यते / किमर्थं स्मर्यते विष्णुः विष्णुसूक्तञ्च पठ्यते

भूमीवर मांडल का काढतात व गोमयाने का लिंपतात? भगवान विष्णूचे स्मरण का करतात आणि विष्णुसूक्ताचे पठण का करतात?

Verse 9

किमर्थं पुत्रपुत्राश्च तस्य तिष्ठन्ति चाग्रतः / किमर्थं दीपदानञ्च किमर्थं विष्णुपूजनम्

त्याचे पुत्र व पौत्र समोर का उभे राहतात? दीपदान का करतात, आणि विष्णुपूजन का करतात?

Verse 10

किमर्थमातुरो दानं ददाति द्विजपुङ्गवे / बन्धून्मित्राण्यमित्रांश्च क्षमापयति तत्कथम्

हे द्विजश्रेष्ठ, मरणासन्न मनुष्य दान का देतो? आणि तो बंधू, मित्र व शत्रू—सर्वांकडून क्षमा कशी मागतो?

Verse 11

तिला लोहं हिरण्यं च कार्पासं लवणं तथा / सप्तधान्यं क्षितिर्गावो दीयते केन हे तुना

तीळ, लोखंड, सुवर्ण, कापूस तसेच मीठ; सप्तधान्य, भूमी आणि गायी—हे पूज्य, हे दान कोणत्या कारणासाठी दिले जाते?

Verse 12

कथं च म्रियते जन्तुर्मृतस्य च कुतो गतिः / अतिवाहशरीरं च कथं विश्रमते तदा

जीव कसा मरतो, आणि मृत्यूनंतर त्याची गती कुठून (कोणत्या मार्गाने) होते? तसेच त्याचे अतिवाह—सूक्ष्म वहन-शरीर—तेव्हा कसे विश्रांती पावते?

Verse 13

शंव स्कन्धे वहेत्पुत्रो वह्निदाता च पौत्रकः / किमर्थं देव देवेश आज्येनाभ्यञ्जनं कुतः

पुत्राने शव खांद्यावर वाहावे आणि पौत्राने चिताग्नी देणारा व्हावे. हे देवदेवेश, तुपाने अभ्यंजन कशासाठी आणि का केले जाते?

Verse 14

यमसूक्तं किमर्थं च उदीचीं दिशमाहरेत् / पानीयमेकवस्त्रेण सूर्यबिम्बनिरीक्षणम्

यमसूक्त कशासाठी पठण करतात? आणि उत्तर दिशेकडे (कर्म) का नेतात? एकच वस्त्र परिधान करून पाणी अर्पण व सूर्यबिंबाचे दर्शन का करतात?

Verse 15

यवसर्षपदूर्वाश्चपाषाणे निम्बचर्वणम् / वस्त्रं नरश्च नारी च विदध्यादधरोत्तरम्

जव, मोहरी आणि दूर्वा गवत यांची मांडणी करावी; आणि दगडावर चावण्यासाठी कडुनिंब ठेवावा. वस्त्रही द्यावे, तसेच पुरुष व स्त्री यांना योग्य क्रमाने—खाली व वर—नेमावे.

Verse 16

अन्नाद्यं गृहमागत्य भोक्तव्यं गोत्रिभिः सह / नवकानि च पिण्डानि किमर्थं वितरेत्सुतः

घरी परत आल्यावर गोत्रीय नातलगांसह अन्नभोजन करावे. मग पुत्राने नऊ पिंड कोणत्या हेतुने वाटावेत?

Verse 17

किमर्थं चत्वरे दुग्धं पात्रे पक्वे च मृन्मये / काष्ठत्रयं गुणे बद्ध्वा कृत्वा रात्रौ चतुष्पथे

चौकात भाजलेल्या मातीच्या पात्रात दूध कशासाठी ठेवतात? आणि तीन काष्ठे दोरीने बांधून रात्री चतुष्पथावर का ठेवतात?

Verse 18

निशायां दीयते दीपो यावदब्दं दिनेदिने / दाहोदकं किमर्थं च संवादः स्वजनैः सह

रात्री दररोज वर्षभर दीप का दिला जातो? दाहोदक कशासाठी दिले जाते? आणि स्वजनांसह संवाद का विहित आहे?

Verse 19

भगवन्नतिवाहस्य नवपिण्डैस्तु किं भवेत् / कथं देवपितृभ्यश्च वाहस्यावाहनं कथम् / इदं च क्रियते देव कस्मात्पिण्डं प्रदापयेत्

भगवन्, नव पिंडांनी अतिवाह (प्रेतवाहक) याचे काय साध्य होते? देव व पितरांचे आवाहन कसे होते आणि त्या वाहकाचे आवाहन कसे? हे देव, ही क्रिया कशासाठी केली जाते आणि पिंडदान का करावे?

Verse 20

किं तत्प्रदीयते तस्य पिण्डदानादनन्तरम् / अस्थिसञ्चयनं चैव शय्यादानं किमर्थकम्

तर पिंडदानानंतर त्वरित त्याला काय अर्पण करावे? आणि अस्थिसंचयन व शय्यादान कशासाठी केले जाते?

Verse 21

द्वितीये ऽह्नि कुतः स्नानं चतुर्थे साग्निके द्विजे / दशमे किं मलस्नानं कार्यं सर्वजनैः सह

दुसऱ्या दिवशी स्नान कसे करावे? चौथ्या दिवशी अग्नि-पालक द्विजाने काय करावे? आणि दहाव्या दिवशी सर्व लोकांसह ‘मलस्नान’ (शुद्धिस्नान) करावे काय?

Verse 22

कस्मात्तैलोद्वर्तनं च स्कन्धवाहान् गृहं नयेत् / तैः समुद्वर्तनं चापि दद्युः स्थलजलाश्रये

तेलाने उटणे (उद्वर्तन) करून प्रेतवाहकांना घरात का आणावे? योग्य हे की त्यांनी भूमी-जलाच्या जवळ, घराबाहेरच उद्वर्तन करून शुद्धी करावी; घरात नव्हे.

Verse 23

देशमे ऽहनि यः पिण्डस्तं दद्यादामिषेण तु / पिण्डं चैकादशे कस्माद् वृषोत्सर्गः कथं भवेत्

दहाव्या दिवशी विहित पिंड मांसासह अर्पण करावा काय? आणि अकराव्या दिवशी पिंडदान का करतात, तसेच वृषोत्सर्ग (बैल-त्याग) विधी कसा होतो?

Verse 24

श्राद्धानि षोडशैतानि अब्दं यावत्कुतो वद / अन्नादिचोदकेनैव षष्ट्यधिकशतत्रयम्

ही सोळा श्राद्धे—वर्ष पूर्ण होईपर्यंत कशी व का करावीत, ते सांगा. तसेच अन्नादी व उदक-तर्पणानेच तीनशे आणि त्यावर साठ अधिक (कर्मे) सांगितली आहेत.

Verse 25

दिनेदिने च दातव्यं घटान्नं प्रेततृप्तये / प्राप्ते काले च म्रियते अनित्यो मानवः प्रभो

प्रेततृप्तीसाठी दररोज घटभर शिजवलेले अन्न द्यावे. कारण वेळ आली की मनुष्य मरतो; हे प्रभो, मानव अनित्य आहे.

Verse 26

छिद्रं तु नैव पश्यामि कुतो जीवः स निर्गतः / कुतो गच्छन्ति भूतानि पृथिव्यापो मनस्तथा

मला कोणतेही छिद्र दिसत नाही; मग तो जीव कुठून बाहेर पडतो? आणि पृथ्वी, आप तसेच मन इत्यादी भूततत्त्वे कुठे जातात?

Verse 27

तेजो वदस्व मे नाथ वायुराकाशमेव च / वायवश्चैव पञ्चैते कथं गच्छन्ति चाप्तये

हे नाथ, मला तेज, वायु आणि आकाश यांविषयी सांगा. तसेच हे पाच प्राणवायू आपापल्या कार्य/गतीसाठी कसे प्रस्थान करतात?

Verse 28

लोभमोहादयः पञ्च शरीरे चैव तस्कराः / तृष्णा कामो ऽप्यहङ्कारः कुतो यान्ति जनार्दन

हे जनार्दन, लोभ, मोह इत्यादी पाचही देहातील चोर आहेत. आणि तृष्णा, काम तसेच अहंकार—हे कुठे जातात?

Verse 29

पुण्यं वाप्यथ वापुण्यं यत्किञ्चित्सुकृतं तथा / नष्टे देहे कुतो यान्ति दानानि विविधानि च

पुण्य असो वा पाप, आणि जे काही सुकृत केले असेल—देह नष्ट झाल्यावर ते सर्व तसेच विविध दाने कुठे जातात?

Verse 30

सपिण्डनं किमर्थं च पूर्णे संवत्सरे ऽपि वा / प्रेतस्य मेलनं सार्धं कैः समं तत्र को विधिः

पूर्ण वर्षानंतरही सपिंडन विधी कशासाठी केली जाते? प्रेताचे मेलन कोणासोबत होते, आणि तेथे कोणती विधी आहे?

Verse 31

ये दग्धा ये त्वदग्धाश्च पतिता ये नराभुवि / यानि चान्यानि भूतानि तेषामन्ते भवेच्च किम्

जे दग्ध झाले, जे अदग्ध राहिले, आणि जे मनुष्यरूपाने पृथ्वीवर पडले—तसेच इतर जे काही प्राणी आहेत—त्यांचा शेवटी काय परिणाम होतो?

Verse 32

पापिनो ये दुराचारा मुद्गलत्वं च ये गताः / आत्मघाती ब्रह्महा च स्तेयी विश्वासघातकः

पापी—जे दुराचारी आहेत, जे अधोगती (मुद्गलत्व) प्राप्त झाले आहेत—आत्मघाती, ब्राह्मणहंता, चोर आणि विश्वासघातकी—हे सर्व येथे घोर अपराधी मानले जातात.

Verse 33

कपिलां यः पिबेच्छूद्रो यः पठेद्वैदिकाक्षरम् / धारयेद्वा ब्रह्मसूत्रं का गतिस्तस्य माधव

हे माधव! जो शूद्र कपिला गायीचे दूध पितो, किंवा वैदिक अक्षरांचे पठण करतो, अथवा ब्रह्मसूत्र (यज्ञोपवीत) धारण करतो—त्याची काय गती होते?

Verse 34

विप्रस्य ब्राह्मणी भार्या संगृही ता यदा भवेत् / तस्मात्पापाच्च भीतो ऽहं तन्मे वद जगत्पते / सर्वमेतन्मया पृष्टो वद लोकहिताय वै

जेव्हा एखाद्या ब्राह्मणाची ब्राह्मणी पत्नी दुसऱ्याने धरून ठेवली जाते, तेव्हा त्या पापामुळे मी भयभीत होतो. म्हणून, हे जगत्पते! ते मला सांग. लोकहितासाठीच मी हे सर्व विचारले आहे—कृपा करून स्पष्ट कर.