Adhyaya 17

Verse 1

प्रेतयात्रादिनिरूपणं नाम षोडशो ऽध्यायः गरुड उवाच / एको मे संशयो देव हृदये सम्प्रबाधते / श्रमणाः कस्य पुत्राश्च कथं यमपुरे स्थिताः

प्रेतयात्रा इत्यादीचे निरूपण—सोळावा अध्याय। गरुड म्हणाला—हे देव! माझ्या हृदयात एकच संशय तीव्रपणे बाधतो: हे श्रमण कोणाचे पुत्र आहेत आणि यमपुरीत कसे स्थित आहेत?

Verse 2

मानुषैश्च कृतं कर्म कस्माज्जानन्ति ते प्रभो / कथं शृण्वन्ति ते सर्वे कस्माज्ज्ञानं समागतम्

हे प्रभो! मनुष्यांनी केलेले कर्म ते कसे जाणतात? ते सर्वजण ते कसे ऐकतात? हे ज्ञान त्यांना कुठून प्राप्त झाले आहे?

Verse 3

कुत्र भुञ्जन्ति देवेश क्रथयस्व प्रसादतः / पक्षिराजवचः श्रुत्वा भगवान्वाक्यमब्रवीत्

हे देवेश! ते कुठे भोग-प्रसाद ग्रहण करतात? कृपा करून सांगा. पक्षिराज गरुडाचे वचन ऐकून भगवान उत्तर देऊ लागले.

Verse 4

श्रीकृष्ण उवाच / शृणुष्व वचनं सत्यं सर्वेषां सौख्यदायकम् / तदहं कथयिष्यामि श्रवणानां विचेष्टितम्

श्रीकृष्ण म्हणाले—ऐक, हे सत्य वचन सर्वांच्या सुख-कल्याणास कारणीभूत आहे. आता मी तुला पवित्र श्रवणाची विधी व आचार सांगतो.

Verse 5

एकीभूतं यदा सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् / क्षीरोदसागरे पूर्वं मयि सुप्ते जगत्पतौ

जेव्हा स्थावर-जंगमांसह सर्व जगत एकरूप होऊन लीन झाले होते, तेव्हा पूर्वी क्षीरसागरात मी, जगत्पती, योगनिद्रेत शयन करत होतो.

Verse 6

नाभिस्थोजस्तपस्तेपे वर्षाणि सुबहून्यपि / एकीभूतं जगत्सृष्टं भूतग्रामचतुर्विधम्

नाभीप्रदेशी स्थित तेजाने अनेक वर्षे तप केले. मग एकीभूत जगतातून चतुर्विध भूतसमूहासह सृष्टी प्रकट झाली.

Verse 7

ब्रह्मणा निर्मितं पूर्वं विष्णुना पालितं तदा / रुद्रः संहारमूर्तिश्च निर्मितो ब्रह्मणा ततः

प्रथम ब्रह्म्याने सृष्टी निर्माण केली; तेव्हा विष्णूंनी तिचे पालन केले. नंतर ब्रह्म्याने संहारस्वरूप रुद्रालाही उत्पन्न केले.

Verse 8

वायुः सर्वगतः सृष्टः सूर्यस्तेजोभिवृद्धिमान् / धर्मराजस्ततः सृष्टश्चित्रगुप्तेन संयुत)

त्यानंतर सर्वव्यापी वायूची निर्मिती झाली; आणि वाढत्या तेजाने युक्त असा सूर्य उत्पन्न झाला. पुढे न्यायाधीश धर्मराज यम, कर्मलेखक चित्रगुप्तासह प्रकट झाला.

Verse 9

सृष्ट्वैतदादिकं सर्वं तपस्तेपे तु पद्मजः / गतानि बहुवर्षाणि ब्रह्मणो नाभिपङ्कजे

आदि तत्त्वांपासून हे सर्व निर्माण करून पद्मज ब्रह्मदेवांनी तपश्चर्या केली. विष्णूच्या नाभीतून उत्पन्न कमळावर स्थित ब्रह्मदेवांचे अनेक वर्षे लोटली.

Verse 10

योयो हि निर्मितः पूर्वं तत्तत्कर्म समाचरेत् / कस्मिंश्चित्समये तत्र ब्रह्मा लोकसमन्वितः

जो जो पूर्वी निर्माण झाला आहे, तो तो स्वभावतः तदनुरूप कर्म करतो. आणि एका विशिष्ट वेळी तेथे ब्रह्मदेव सर्व लोकांसह उपस्थित/स्थित होतात.

Verse 11

रुद्रो विष्णुस्तथा धर्मः शासयन्ति वसुन्धराम् / न जानीमो वयं किञ्चिल्लोककृत्यमिहोच्यताम्

रुद्र, विष्णू तसेच धर्म पृथ्वीचे शासन करतात. आम्हाला काहीच माहीत नाही; म्हणून येथे लोकधर्म व आचार सांगितला जावा.

Verse 12

संचिन्त्य ब्रह्मणो मन्त्रं विबुधैः प्रेरितस्तदा

तेव्हा देवविद्वानांच्या प्रेरणेने त्याने ब्रह्मदेवांचा पवित्र मंत्र मनोभावे चिंतन केला.

Verse 13

गृहीत्वा पुष्पपत्राणि सोसृजद्द्वादशात्मजान् / तेजोराशीन्विशालाक्षान्ब्रह्मणो वचनात्तु ते

पुष्पपत्रे हातात घेऊन त्याने ब्रह्मदेवांच्या आज्ञेने तेजोराशी, विशालनेत्र असे बारा पुत्र उत्पन्न केले।

Verse 14

योयं वदति लोकेस्मिञ्छुभं वा यदि वाशुभम् / प्रापयन्ति ततः शीघ्रं ब्रह्मणः कर्णगोचरम्

या लोकी मनुष्य जे काही बोलतो—शुभ वा अशुभ—ते तेथून त्वरेने ब्रह्मदेवांच्या कानी पोहोचविले जाते।

Verse 15

दूराच्छ्रवणविज्ञानं दूराद्दर्शनगोचरम् / सर्वे शृण्वन्ति यत्पक्षिंस्तेनैव श्रवणा मताः

दूरूनच ऐकून त्याचे ज्ञान होते, आणि जवळ आल्यावरच तो दिसतो. कारण तो पक्षी सर्वांना ऐकू येतो, म्हणून ते ‘श्रवणा’ मानले जातात।

Verse 16

स्थित्वा चैव तथाकाशे जन्तूनां चेष्टितं च यत् / तज्ज्ञात्वा धर्मराजाग्रे मृत्युकाले वदन्ति च

ते आकाशात स्थित राहून प्राण्यांच्या सर्व चेष्टा पाहतात; ते जाणून मृत्युकाळी धर्मराजासमोर सांगतात।

Verse 17

धर्मं चार्थं च कामं च मोक्षं च कथयन्ति ते / एको हि धर्ममार्गश्च द्वितीयश्चार्थमार्गकः

ते धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष—हे चार पुरुषार्थ सांगतात. खरे तर एक ‘धर्ममार्ग’ आणि दुसरा ‘अर्थमार्ग’ असा आहे।

Verse 18

अपरः काममार्गश्च मोक्षमार्गश्चतुर्थकः / उत्तमा धममार्गेण वैनतेय प्रयान्ति हि

एक मार्ग कामाचा आहे आणि चौथा मार्ग मोक्षाचा आहे. पण हे वैनतेय, उत्तम जन खरोखर धर्ममार्गानेच पुढे जातात.

Verse 19

अर्थदाता विमानैस्तु अश्वैः कामप्रदायकः / हंसयुक्तविमानैश्च मोक्षाकाङ्क्षी विसर्पति

जो धनदान करतो तो दिव्य विमानांनी जातो; जो अश्वदान करतो तो कामना पूर्ण करणारा होतो. आणि जो मोक्षाचा आकांक्षी आहे तो हंसयुक्त विमानाने पुढे सरकतो.

Verse 20

इतरः पादचारेण त्वसिपत्रवनानि च / पाषाणैः कण्टकैः क्लिष्टः पाशबद्धो ऽथ याति वै

दुसरा पायी चालत जातो आणि तलवारीसारख्या पानांच्या वनांतूनही जातो. दगड-काट्यांनी क्लेशित, फासात बांधला जाऊन तो पुढे जातो.

Verse 21

यः कश्चिन्मानुषे लोके श्रवणान्पूजयेदिह / वर्धन्या जलपात्रेम पक्वान्नपरिपूर्णया

मानुषलोकी जो कोणी येथे श्रवण (नक्षत्र) यांचे पूजन करील—पक्व अन्नाने परिपूर्ण जलपात्र अर्पून—तो त्या विधीचे फळ प्राप्त करतो.

Verse 22

श्रवणान्पूजयेत्तत्र मया सह खगेश्वर / तस्याहं तत्प्रदास्यामि यत्सुरैरपि दुर्लभम्

हे खगेश्वर (गरुड), जो तेथे माझ्यासह श्रद्धेने श्रवण-पूजन करतो, त्याला मी तो वर देईन जो देवांनाही दुर्लभ आहे.

Verse 23

संभोज्य ब्राह्मणान् भक्त्या त्वेकादश शुभाञ्छुचीन् / द्वादशं सकलत्रं च मम प्रीत्यै प्रपूजयेत्

अकरा शुभ व शुचिर्भूत ब्राह्मणांना भक्तीने आदरपूर्वक भोजन घालून, बाराव्या ब्राह्मणास कुटुंबासह माझ्या प्रीत्यर्थ उत्तम रीतीने पूजावे।

Verse 24

देवैः सर्वैश्च संपूज्य स्वर्गं यान्ति सुखेप्सया / तैः पूजितैरह तुष्टश्चित्रगुप्तेन धर्मराट्

सर्व देवांनी सम्यक् पूजिल्याने ते सुखाची इच्छा धरून स्वर्गास जातात। ‘त्यांनी पूजिल्याने मी धर्मराज चित्रगुप्तासह तुष्ट आहे,’ असे म्हटले आहे।

Verse 25

तैस्तुष्टैर्मत्पुरं यान्ति लोका धर्मपारायणाः / श्रवणानां च माहात्म्यमुत्पत्तिं चेष्टितं शुभम्

त्या (पुण्यकर्मांनी) तुष्ट होऊन धर्मपरायण लोक माझ्या धामास जातात। तसेच श्रवणधर्माचे शुभ माहात्म्य, त्याची उत्पत्ती व योग्य आचरणही निरूपिले आहे।

Verse 26

शृणोति पक्षिशार्दूल स च पापैर्न लिप्यते / इह लोके सुखं भुक्त्वा स्वर्गलोके महीयते

हे पक्षिशार्दूल गरुड! जो (हा उपदेश) ऐकतो तो पापांनी लिप्त होत नाही। इहलोकी सुख भोगून तो स्वर्गलोकी मान पावतो।