Shloka 12

Veṅkaṭācala Māhātmya: Bhakti-Lakṣaṇa, Nārasiṁha-tīrtha, and the Secret Darśana-Vidhi of Śrīnivāsa

नृणां सर्वेषां श्रीनिवासो हरिस्तु कलौ स्वरूपं श्रीनिवासस्य देवी / न मानुषाः प्रविजानन्ति सर्वे यतः कलौ तामसा राजसास्तु

nṛṇāṃ sarveṣāṃ śrīnivāso haristu kalau svarūpaṃ śrīnivāsasya devī / na mānuṣāḥ pravijānanti sarve yataḥ kalau tāmasā rājasāstu

सर्व मनुष्यांसाठी हरि हाच श्रीनिवास आहे; आणि कलियुगात देवी ही श्रीनिवासाचीच साक्षात् स्वरूपमूर्ती आहे. तरीही सर्व लोक हे यथार्थ ओळखत नाहीत, कारण कलियुगात तमस व रजस गुण प्रबळ असतात.

nṛṇāmof men/people
nṛṇām:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootnṛ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Plural
sarveṣāmof all
sarveṣām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th), Plural; adjective qualifying nṛṇām
śrīnivāsaḥŚrīnivāsa
śrīnivāsaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśrī-nivāsa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष
hariḥHari (Vishnu)
hariḥ:
Apposition to Karta (कर्ता-समानााधिकरण)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular
tubut/indeed
tu:
Sambandha/Contrast (निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात) expressing contrast/emphasis
kalauin Kali age
kalau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkali (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th), Singular
svarūpam(his) own form/nature
svarūpam:
Pradhāna-predicative (विशेष्य/विधेय)
TypeNoun
Rootsva-rūpa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative (1st/2nd), Singular; कर्मधारय: svaṃ rūpam = own form; here predicative nominative/accusative in ellipsis
śrīnivāsasyaof Śrīnivāsa
śrīnivāsasya:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootśrī-nivāsa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष in stem
devīthe Goddess (Devī)
devī:
Karta (कर्ता) / predicate identification (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootdevī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st), Singular
nanot
na:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormNegation particle (निषेध)
mānuṣāḥhumans
mānuṣāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmānuṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Plural
pravijānantifully know/recognize
pravijānanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√jñā (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd person, Plural, Parasmaipada (परस्मैपद)
sarveall
sarve:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Plural; adjective qualifying mānuṣāḥ
yataḥbecause
yataḥ:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootyataḥ (अव्यय)
FormCausal indeclinable (हेतुवाचक अव्यय) = 'because/for'
kalauin Kali age
kalau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkali (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th), Singular
tāmasāḥtamasic (dark/dull)
tāmasāḥ:
Karta (कर्ता) (implied 'people are')
TypeAdjective
Roottāmasa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Plural; adjective used substantively
rājasāḥrajasic (passionate)
rājasāḥ:
Karta (कर्ता) (coordinated)
TypeAdjective
Rootrājasa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Plural; adjective used substantively
tuindeed/and in fact
tu:
Sambandha/Contrast (निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात)

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Hari as Śrīnivāsa; Śrī (Devī/Lakṣmī) as His manifest embodiment in Kali; spiritual recognition is hindered by tamas and rajas.

Vedantic Theme: Īśvara-tattva and śakti-śaktimān relation; necessity of sattva for right knowledge (samyag-darśana).

Application: Cultivate sattva (purity, restraint, truthful living) and consciously honor Hari with Śrī (Lakṣmī-Nārāyaṇa upāsanā) rather than reducing devotion to mere social identity.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Related Themes: Garuda Purana 3.24.13-16 (rarity of true bhaktas; dispassion; definition of devotee; distinction of jīva and Hari)

H
Hari (Vishnu)
S
Shrinivasa
D
Devi (Lakshmi/Devī)
K
Kali-yuga
T
Tamas
R
Rajas

FAQs

This verse frames Hari as the universal refuge (Śrīnivāsa) for all people, implying that clear recognition and devotion are central remedies in Kali-yuga when spiritual discernment declines.

It attributes people’s failure to recognize the divine (Hari and Devī) to the dominance of tamas and rajas—states that cloud understanding and fuel distraction and restlessness.

Cultivate sattva through disciplined worship, ethical living, and steady remembrance of Hari and Devī, so recognition (pravijñāna) replaces confusion driven by tamas and rajas.